Ấn Độ, Trung Quốc và Hàn Quốc đẩy mạnh tuyến đường biển Bắc Cực nối châu Á và châu Âu

Khí hậu và địa chính trị thúc đẩy các tuyến đường biển mới

Biến đổi khí hậu với mức gia tăng nhiệt độ ở Bắc Cực nhanh gấp nhiều lần trung bình toàn cầu đã làm giảm băng phủ, tạo điều kiện cho tuyến đường biển Bắc Cực hay còn gọi là Northern Sea Route (NSR) trở nên khả thi vào mùa hè, thường từ tháng 7 đến tháng 10. Cũng chính những biến động địa chính trị, nhất là các xung đột leo thang ở Trung Đông và sự đóng cửa gần như hoàn toàn của eo biển Hormuz do căng thẳng với Iran, đã thúc đẩy các quốc gia châu Á tìm kiếm những lộ trình vận tải thay thế để giảm chi phí và rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu.

Trên thực tế, tuyến NSR giúp rút ngắn thời gian vận tải và quãng đường lên tới 40%, tương đương giảm khoảng 10 đến 14 ngày so với hành trình truyền thống qua kênh Suez. Công ty Trung Quốc Sea Legend đã khởi hành dịch vụ container định kỳ đầu tiên qua tuyến Bắc Cực, trong khi Hàn Quốc dự kiến triển khai chuyến thử nghiệm tàu hàng đầu tiên từ cảng Busan với các điểm đến châu Âu như Anh, Hà Lan và Ba Lan. Ấn Độ cũng chuẩn bị thử nghiệm tuyến đường này vào năm 2027 để đánh giá tiềm năng thương mại và thể hiện sự độc lập chiến lược trong chính sách ngoại giao.

Những lợi thế thương mại và chính trị của tuyến đường Bắc Cực

Trung Quốc là quốc gia có lợi nhất nhờ tuyến đường biển mới, với kim ngạch thương mại hai chiều với châu Âu đạt 887 tỷ USD năm 2023. Sử dụng NSR giúp Bắc Kinh tránh được các tuyến hàng hải do Mỹ kiểm soát và các điểm nghẽn gây rủi ro như kênh đào Suez hay eo biển Hormuz, đồng thời thúc đẩy xuất nhập khẩu năng lượng từ Nga tới châu Á. Hàn Quốc và Ấn Độ cũng xem NSR như một lựa chọn phụ để giảm sự phụ thuộc vào các tuyến đường truyền thống đang bị ảnh hưởng bởi xung đột và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ấn Độ không chỉ tìm cách tối ưu hóa vận tải tới châu Âu mà còn tận dụng việc mở rộng kết nối với vùng Viễn Đông Nga, khẳng định vai trò chiến lược trong khu vực và tăng sức mạnh đàm phán thương mại với đối tác như Mỹ. Hàn Quốc nhìn nhận lộ trình Bắc Cực sẽ trở thành giải pháp thay thế đáng kể cho các tuyến hàng hải Trung Đông vốn không ổn định.

Những hạn chế và rủi ro cần lưu ý

Dù tiềm năng lớn, tuyến NSR vẫn có những giới hạn quan trọng. Mùa hoạt động của tuyến đường này rất ngắn, chỉ kéo dài vài tháng mỗi năm do sự biến động của băng biển và việc cần hỗ trợ phá băng đối với nhiều tàu. Kích thước tàu cũng bị hạn chế bởi vùng nước nông và dòng băng động khiến không thể sử dụng những tàu khổng lồ. Ngoài ra, tàu sử dụng tuyến NSR phải nhận dịch vụ dẫn đường và thông tin thời tiết từ Nga, gây ra những rủi ro vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ và EU nhằm vào Moscow, nhất là trong bối cảnh quan hệ quốc tế căng thẳng và Nga là đồng minh an ninh của Triều Tiên.

Một số hãng vận tải chính như CMA CGM, MSC và Hapag-Lloyd đã cam kết tránh xa các tuyến Bắc Cực do lo ngại về tác động môi trường. Các nhóm môi trường cũng cảnh báo việc gia tăng lưu lượng qua Bắc Cực có thể đẩy nhanh quá trình tan băng, đối lập với các nỗ lực toàn cầu về chống biến đổi khí hậu.

Triển vọng tương lai của tuyến đường biển Bắc Cực

Tuy vẫn còn khiếm khuyết, xu hướng khai thác tuyến NSR ngày càng hiển hiện rõ với sự tham gia tích cực của các quốc gia châu Á lớn. Nếu biến đổi khí hậu tiếp tục mở rộng thời gian cho phép vận hành, các nền kinh tế châu Á sẽ tận dụng tối đa lợi ích tuyến đường này trong vận tải mùa vụ, tạo ra một hành lang thương mại quan trọng giữa Á - Âu. Tuy nhiên, việc đảm bảo an ninh pháp lý, bảo vệ môi trường và giảm thiểu rủi ro chính trị sẽ là những thách thức cần được xử lý kỹ lưỡng trong tương lai gần.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 1/3 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 2 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• South China Morning Post
• SCMP Asia
• Asharq Al-Awsat
• Bangkok Post

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.