Cá mập và dữ liệu đại dương phục vụ dự báo bão
Những hình ảnh về cá mập trong văn hóa đại chúng thường gợi lên sự sợ hãi, từ ác quỷ đại dương trong phim "Jaws" đến những sinh vật bị cuốn lên không trung trong bộ phim hài "Sharknado". Tuy nhiên, hiện nay các nhà khoa học tại Đại học Delaware (Mỹ) đang khai thác nhiều hơn vai trò của cá mập, biến chúng thành những thiết bị đo môi trường sống động và di động trên biển. Đội ngũ nghiên cứu gắn các thiết bị cảm biến CTD nhỏ lên lưng cá mập để đo các thông số quan trọng của nước biển như nhiệt độ, độ mặn và độ sâu nhằm phục vụ cho dự báo khí tượng đặc biệt là cường độ bão.
Những cảm biến gắn trên cá mập này đo độ dẫn điện của nước biển - một chỉ số liên quan mật thiết đến độ mặn - cùng với nhiệt độ và độ sâu nơi cá mập di chuyển. Các dữ liệu này sẽ được truyền về qua vệ tinh khi cá mập lặn gần mặt nước, giúp các nhà khoa học có được thông tin thời gian thực quý giá về điều kiện đại dương bên dưới bề mặt.
Chọn lựa cá mập phù hợp và quá trình gắn tag nhận diện
Tiến sĩ Aaron Carlisle, trưởng nhóm nghiên cứu và giảng viên tại Trường Khoa học và Chính sách Biển thuộc Đại học Delaware, cho biết cá mập là đối tượng nghiên cứu phù hợp vì chúng phân bố rộng khắp các vùng biển và dễ tiếp cận hơn so với các loài động vật biển khác có thể bảo vệ nghiêm ngặt hơn. Đây cũng là lần đầu tiên các nhà khoa học tận dụng cá mập để đo các đặc điểm đại dương phục vụ dự báo bão, thay vì chỉ theo dõi hành trình di cư và môi trường sống như trước đây.
Trong số các loài, nhóm nghiên cứu lựa chọn cá mập mako ngắn, cá mập xanh, cá mập búa trơn và cá mập trắng non làm ứng viên ưu tiên trong khu vực Bắc Đại Tây Dương. Những loài này có đặc điểm bơi lên mặt nước thường xuyên, giúp các thiết bị gắn trên vây lưng có thể truyền dữ liệu bằng vệ tinh một cách dễ dàng.
Quá trình gắn thẻ lên cá mập được tiến hành từ đầu tháng 5 khi các loài cá mập di cư về gần bờ sau thời gian trú đông xa bờ. Các nhà khoa học tiến hành ra biển cách bờ khoảng 50-65 km, thả mồi, chờ cá mập cắn câu rồi nhanh chóng gắn thiết bị. Toàn bộ thao tác được vận hành chuyên nghiệp, thường chỉ mất dưới 5 phút, theo mô hình hoạt động của đội pit stop trong đua xe công thức 1.
Ý nghĩa dữ liệu về lớp nước trên đại dương với dự báo bão
Carlisle giải thích nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến "lớp hỗn hợp" của đại dương, tức lớp nước trên cùng chứa nhiệt lượng, có vai trò quyết định sức mạnh cơn bão. Nhiệt độ lớp này càng cao thì bão khi hình thành và di chuyển trên đại dương có khả năng mạnh lên đáng kể.
Dữ liệu liên tục từ các cảm biến gắn trên cá mập giúp các mô hình khí tượng-lai thông tin kịp thời về nhiệt độ, độ mặn, độ sâu nước biển khu vực ven bờ miền Đông nước Mỹ - các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cường độ bão khi chúng tiến sát đất liền. Điều này có thể góp phần nâng cao độ chính xác của dự báo bão, giúp các cộng đồng từ Bắc Carolina đến Massachusetts có thông tin đáng tin cậy hơn để tăng khả năng ứng phó trước những cơn bão ngày càng mạnh mẽ do biến đổi khí hậu gây ra.
Thực trạng và quan điểm về cá mập
Nghiên cứu cũng được tiến hành một cách thận trọng, dưới sự giám sát nghiêm ngặt của các tổ chức bảo vệ động vật nhằm giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đến những con cá mập. Các thiết bị gắn đều sử dụng vật liệu dễ phân hủy, đảm bảo khi hết hạn sẽ tự rơi khỏi cá thể cá mập mà không gây tổn thương lâu dài. Mỗi cá mập trước và sau khi gắn thẻ đều được kiểm tra sức khỏe để đảm bảo trạng thái bình thường, tránh làm sai lệch dữ liệu thu thập do cá thể bị stress hoặc tổn thương không tự nhiên.
Caroline Wiernicki, nghiên cứu sinh thuộc Đại học Delaware, chia sẻ rằng hình ảnh cá mập trong phim ảnh thường thổi phồng thực tế gây hiểu nhầm. Trong thực tế, những con cá mập giống như "Bob ở phòng kế toán", hàng ngày ghi dấu nhiệt độ đại dương trước khi tiếp tục cuộc hành trình của mình. Dự án không có yếu tố kỳ ảo như "Sharknado" mà là hoạt động khoa học nghiêm túc, mang lại lợi ích thiết thực.
Tiến sĩ Carlisle nhấn mạnh cá mập là sinh vật vô cùng thích nghi với môi trường biển và chúng ta có thể học hỏi được rất nhiều từ chúng. Khai thác những khả năng sẵn có của cá mập phục vụ cho dự báo bão sẽ là sự thắng lợi chung cho khoa học và cộng đồng người dân ven biển.
Nguồn tham khảo
- France 24 - US scientists turn to sharks for help with hurricane prediction
- Straits Times World - Scientists turn to sharks to improve hurricane predictions
- Asharq Al-Awsat - Scientists Turn to Sharks to Improve Hurricane Predictions
- CNA - Scientists turn to sharks to improve hurricane predictions
- CNA - Scientists turn to sharks to improve hurricane predictions
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/1 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.
- France 24
- Straits Times World
- Asharq Al-Awsat
- CNA
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
