Những điểm chính
- Vòm nhiệt từ sa mạc Sahara đẩy nhiệt độ nhiều nơi ở châu Âu vượt 40°C vào dịp hạ chí 21/6, với khả năng một số khu vực Tây Ban Nha chạm 45°C vào khoảng 22/6.
- Pháp ban lệnh cấm đồ uống có cồn tại 35 tỉnh vùng cảnh báo đỏ; SNCF hủy 71 chuyến tàu liên tỉnh do nguy cơ đường ray và cáp điện bị hư hại vì nhiệt.
- WHO xác nhận hơn 200.000 người châu Âu tử vong vì nắng nóng trong 4 năm qua; Đức ghi nhận 2.500 ca tử vong liên quan đến nắng nóng chỉ trong năm 2025.
- Anh phát cảnh báo màu hổ phách về 'đêm nhiệt đới' - nhiệt độ ban đêm không giảm dưới 20°C - làm cơ thể không kịp phục hồi sau ngày nắng nóng.
- Các chuyên gia Copernicus cho biết châu Âu nóng lên với tốc độ 0,56°C mỗi thập kỷ từ giữa thập niên 1990, nhanh nhất thế giới.
Chưa đầy một tháng sau đợt nắng nóng kỷ lục hồi tháng 5, châu Âu tiếp tục hứng chịu một đợt nhiệt cực đoan mới ngay vào dịp hạ chí (21/6) - thời điểm thường đánh dấu khởi đầu của ba tháng nóng nhất năm. Nhiệt độ vượt 40°C tại nhiều quốc gia, hàng loạt chính phủ kích hoạt trạng thái khẩn cấp và ban hành các lệnh phòng ngừa chưa từng có tiền lệ.
Vòm nhiệt Sahara bao trùm từ Nam đến Trung Âu
Đợt nắng nóng lần này được thúc đẩy bởi khối không khí nóng di chuyển từ sa mạc Sahara lên phía bắc dưới tác động của một hệ thống áp cao mạnh được các nhà khí tượng gọi là "áp cao châu Phi". Hệ thống này tạo ra hiện tượng "vòm nhiệt", giữ không khí nóng mắc kẹt phía trên Tây Âu và Trung Âu, khiến nhiệt độ tích tụ và leo thang qua từng ngày.
Điểm đáng lo ngại, theo trang Euronews, là đợt nóng lần này lan rộng sang cả Tây và Trung Âu thay vì chỉ dừng ở Nam Âu như mùa hè trước - đúng như cảnh báo từ lâu của giới khoa học rằng lục địa này đang nóng lên nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu.
Tại Pháp, cơ quan khí tượng quốc gia nâng cảnh báo đỏ lên mức cao nhất tại 35 tỉnh, tương đương một phần ba lãnh thổ, với dự kiến mở rộng lên 49 tỉnh vào ngày 22/6. Nhiệt độ tại vùng tây nam qua Paris đến Burgundy dao động 39-40°C, có nơi chạm 41°C. Tây Ban Nha đặt nhiều khu vực vào cảnh báo đỏ và cam, với Seville, Zaragoza và Córdoba chịu ảnh hưởng nặng nhất. Nhà khí tượng José Antonio Maldonado nhận định đỉnh điểm của đợt nóng tháng 6 vẫn chưa tới, một số khu vực có khả năng lên tới 45°C vào khoảng 22/6, kèm theo nguy cơ dông bão. Tại Đức, nhiệt độ đã lên tới 38°C, trong khi Cơ quan Khí tượng Đức (DWD) cảnh báo nguy cơ dông bão nghiêm trọng tại các khu vực phía đông bao gồm Berlin.
Tại Anh, Cơ quan Khí tượng quốc gia (Met Office) ban hành cảnh báo màu hổ phách về nắng nóng cực đoan, nhiệt độ có thể lên 38°C tại England và xứ Wales. Cơ quan này đặc biệt cảnh báo hiện tượng "đêm nhiệt đới" - khi nhiệt độ ban đêm không giảm dưới 20°C - làm tăng nguy cơ kiệt sức vì cơ thể không có thời gian phục hồi sau một ngày phơi nắng.
Tại Trung Âu và vùng Balkan, hệ thống cảnh báo y tế cũng liên tiếp được kích hoạt. Thụy Sĩ cảnh báo đợt nắng nóng nghiêm trọng với nhiệt độ có thể lên tới 37°C ở vùng thấp. Croatia và Serbia ban hành cảnh báo mức cam khi nhiệt độ dự kiến chạm 35°C trong những ngày tới. Bắc Macedonia, Bosnia và Montenegro cũng gấp rút chuẩn bị ứng phó.
Hỗn loạn giao thông, cơ sở hạ tầng quá tải
Nhiệt độ cao đã gây gián đoạn nghiêm trọng cho hạ tầng giao thông. Tại ga Gare Montparnasse ở Paris, Giám đốc SNCF Jean Castex cho biết mạng lưới đường sắt Pháp đang chịu tác động nặng nề do nguy cơ đường dây điện phía trên bị hư hỏng và đường ray giãn nở vì nhiệt. Ông cho biết 3.500 nhân viên đã được huy động để giám sát hệ thống, 2.000 người khác ở trạng thái sẵn sàng sửa chữa khẩn cấp. SNCF đã hủy 71 chuyến tàu liên tỉnh trên các tuyến trọng điểm cho đến hết ngày 22/6. Ông Castex cũng khuyến cáo những hành khách có sức khỏe yếu nên hoãn việc đi lại.
Áp lực lên hệ thống điện cũng leo thang đáng kể. Tại Pháp, nhiệt độ nước sông Rhône và Garonne tăng cao buộc Tập đoàn Điện lực EDF cảnh báo khả năng phải hạn chế sản lượng do quy định môi trường tại các nhà máy hạt nhân Golfech, Blayais và Bugey. Thủy điện cũng bị hạn chế vì thiếu lượng mưa và tuyết từ mùa thu, mùa đông 2025, khiến hợp đồng điện giao tháng 7/2026 của Pháp vượt mức 60 euro/MWh. Tại Đức, trong đợt nắng nóng cuối tháng 5, giá điện giao ngay tăng 29% khi nhu cầu làm mát tăng còn sản lượng điện gió giảm, buộc hệ thống huy động thêm nguồn điện từ khí đốt và than.
Khẩn cấp y tế: Nắng nóng là "sát thủ thầm lặng"
WHO xác nhận nắng nóng kéo dài là "sát thủ thầm lặng": trong bốn năm qua, hơn 200.000 người ở châu Âu đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến nắng nóng, phần lớn có thể phòng tránh được. Ý là quốc gia ghi nhận số ca tử vong do nắng nóng cao nhất châu Âu, tiếp theo là Tây Ban Nha, Đức và Hy Lạp. Riêng tại Đức, Viện Robert Koch ghi nhận 2.500 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong năm 2025, chủ yếu là người cao tuổi và người có bệnh nền.
Tại Pháp, nỗi lo đặc biệt hướng đến người vô gia cư, người cao tuổi sống một mình hoặc tại viện dưỡng lão - nhóm dễ bị tổn thương nhất. Ký ức về đợt nắng nóng lịch sử năm 2003 khiến khoảng 15.000 người cao tuổi ở Pháp tử vong vẫn còn nguyên đó. Lực lượng khẩn cấp và quân đội được đặt trong trạng thái sẵn sàng cao độ để ứng phó cháy rừng và giám sát nguồn nước cho các lò phản ứng hạt nhân.
Tại Bỉ, một trung tâm cứu hộ động vật hoang dã gần thành phố Namur đã tiếp nhận khoảng 150 động vật bị ảnh hưởng bởi nắng nóng chỉ trong vài ngày. Các trung tâm cứu hộ trên khắp nước này đều trong tình trạng quá tải.
Hàng loạt biện pháp khẩn cấp được ban hành
Trước tình hình nghiêm trọng, các chính phủ châu Âu đồng loạt đưa ra phản ứng cụ thể:
- Pháp: Thủ tướng Sébastien Lecornu họp khẩn hai ngày liên tiếp để tìm biện pháp ứng phó. Nhân dịp Lễ hội Âm nhạc đường phố Fête de la Musique (21/6), chính phủ ban lệnh cấm tiêu thụ đồ uống có cồn tại không gian công cộng thuộc 35 tỉnh đang trong vùng cảnh báo đỏ, nhằm giảm tải cho hệ thống y tế và giúp lực lượng cứu hộ tập trung xử lý các ca sốc nhiệt. Bảo tàng Louvre hủy buổi hòa nhạc miễn phí dự kiến tổ chức dưới chân kim tự tháp kính. Người dân Paris được phép bơi lội tại kênh Saint-Martin để giải nhiệt. Thủ tướng Lecornu cũng yêu cầu các bộ trưởng lập kế hoạch giúp Pháp thích ứng tốt hơn với nắng nóng trong tương lai.
- Đức: Bộ Môi trường Liên bang và Văn phòng khu vực châu Âu của WHO ra mắt hướng dẫn mới về kế hoạch hành động y tế ứng phó nắng nóng ngày 11/6 tại Berlin. Bộ trưởng Carsten Schneider nhấn mạnh chống nắng nóng là vấn đề xã hội, đồng thời thúc đẩy các biện pháp làm mát tự nhiên như tăng cây xanh đô thị, mở rộng công viên, bảo vệ sông ngòi, rừng và vùng đất ngập nước.
- Tây Ban Nha: Cơ quan Khí tượng AEMET ban hành cảnh báo đỏ và cam tại nhiều khu vực, cảnh báo nhiệt độ có thể vượt 39-40°C trên phần lớn bán đảo Iberia và đảo Mallorca. Đợt nắng nóng được dự báo kéo dài ít nhất đến giữa tuần.
- Croatia: Phát hướng dẫn khẩn cấp phòng sốc nhiệt khi nhiệt độ dự kiến chạm 35°C.
Biến đổi khí hậu - nguyên nhân gốc rễ
Các chuyên gia khí hậu từ Copernicus khẳng định biến đổi khí hậu đang làm tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng tại châu Âu - lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với mức tăng khoảng 0,56°C mỗi thập kỷ kể từ giữa những năm 1990. Các nhà khoa học cảnh báo những đợt nắng nóng liên tiếp là dấu hiệu rõ ràng của tình trạng nóng lên toàn cầu mà nguyên nhân chủ yếu đến từ việc đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Khoảng 50% tòa nhà tại Pháp - tương đương khoảng 10 triệu công trình - không thích ứng được với các đợt nắng nóng hiện nay, theo ông Julien Hans, Giám đốc nghiên cứu và đổi mới tại Trung tâm Khoa học và Kỹ thuật Xây dựng Pháp. Đức và nhiều đô thị Trung Âu gặp vấn đề tương tự khi bê tông và nhựa đường hấp thụ nhiệt ban ngày rồi tỏa chậm về đêm, khiến thành phố giữ nhiệt lâu hơn vùng ngoại ô.
Chuyên gia khí hậu học Valérie Masson-Delmotte đúc kết với báo Le Monde: "Toàn bộ xã hội và cơ sở hạ tầng của chúng ta được thiết kế cho một kiểu khí hậu không còn tồn tại nữa."
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân gây ra đợt nắng nóng cực đoan ở châu Âu tháng 6/2026 là gì?
Đợt nóng được thúc đẩy bởi khối không khí nóng di chuyển từ sa mạc Sahara lên phía bắc dưới tác động của hệ thống áp cao mạnh gọi là 'áp cao châu Phi', tạo ra hiện tượng 'vòm nhiệt' giữ không khí nóng mắc kẹt phía trên Tây Âu và Trung Âu.
'Đêm nhiệt đới' là gì và tại sao nguy hiểm?
'Đêm nhiệt đới' là hiện tượng nhiệt độ ban đêm không giảm dưới 20°C, khiến cơ thể không có thời gian phục hồi sau một ngày phơi nắng, làm tăng nguy cơ kiệt sức vì nắng nóng.
Nắng nóng đã gây ra bao nhiêu ca tử vong ở châu Âu?
Theo WHO, hơn 200.000 người châu Âu đã tử vong vì nắng nóng trong 4 năm qua. Riêng tại Đức, Viện Robert Koch ghi nhận 2.500 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong năm 2025.
Pháp đã có những biện pháp khẩn cấp nào ứng phó với đợt nắng nóng?
Pháp nâng cảnh báo đỏ tại 35 tỉnh, ban lệnh cấm đồ uống có cồn tại không gian công cộng các vùng báo động đỏ, hủy 71 chuyến tàu liên tỉnh, đặt lực lượng khẩn cấp và quân đội trong trạng thái sẵn sàng cao độ, đồng thời yêu cầu các bộ trưởng lập kế hoạch thích ứng với nắng nóng lâu dài.
