Chiến sự Iran lan rộng đến Biển Đỏ và Caspi, Mỹ tạm ngừng không kích

Bối cảnh chiến sự và sự mở rộng đến Biển Đỏ và Biển Caspi

Cuộc chiến giữa Iran và Mỹ hiện đang có chiều hướng mở rộng phạm vi khi lực lượng nổi dậy Houthi được Iran hậu thuẫn bắt đầu các vụ tấn công nhằm vào các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia dọc theo bờ biển Biển Đỏ. Tuy nhiên, trong khi những nỗ lực não chiến đang diễn ra, Mỹ đã tạm dừng các đợt không kích liên tiếp diễn ra suốt 13 đêm trước đó nhưng vẫn duy trì phong tỏa hải quân nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn các hoạt động vận chuyển hàng hóa và vũ khí từ Iran.

Đánh dấu sự lan rộng thêm trong xung đột, Iran cáo buộc Ukraine tiến hành cuộc tấn công một tàu thương mại Iran tại Biển Caspi vào cuối tuần qua, làm thiệt mạng một thủy thủ và làm bị thương một người khác. Vụ việc làm tăng thêm căng thẳng trong khu vực đồng thời đe dọa mở rộng xung đột Nga-Ukraine, vốn đang kéo dài và đã có liên hệ với Iran qua việc Tehran cung cấp drone cho Nga.

Chiến sự dọc Biển Đỏ và tác động đến các tuyến vận tải dầu khí

Lực lượng Houthi tuyên bố đã tấn công các mục tiêu của công ty dầu khí quốc gia Saudi Arabia, Aramco, tại Jizan và Yanbu. Các nguồn tin thương mại châu Á cho biết có khả năng các cơ sở lưu trữ nhiên liệu và dầu mỏ tại Jizan đã bị hư hại. Hình ảnh video trên mạng xã hội cho thấy cột khói lớn bốc lên từ khu vực nhà máy lọc dầu Aramco tại Jizan. Tại Yanbu, hai quả tên lửa đạn đạo nhắm vào các cơ sở dầu khí đã bị hệ thống phòng không Patriot do quân đội Hy Lạp vận hành tại Saudi Arabia đánh chặn thành công.

Yanbu là cảng dầu chính của Saudi Arabia ở Biển Đỏ và trở thành tuyến vận tải quan trọng để luân chuyển dầu tránh khỏi Đảo Hormuz bị Iran chặn. Nhà máy lọc dầu tại Jizan có khả năng chế biến đến 400.000 thùng dầu mỗi ngày, cho thấy ảnh hưởng tiềm tàng lớn đến nguồn cung của khu vực.

Cuộc chiến tại Yemen và sự trở lại căng thẳng trong nội chiến

Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn tại Yemen được duy trì từ năm 2022 sau nhiều năm nội chiến với hàng trăm nghìn người thiệt mạng do chiến tranh và đói kém, thỏa thuận này đã sụp đổ vào đầu tháng này. Các lực lượng do Saudi Arabia hậu thuẫn đã tiến hành không kích nhằm vào các vị trí quân sự và kho vũ khí của lực lượng Houthi tại các tỉnh Marib và al-Jawf. Saudi-led coalition cũng đánh bom các vị trí của Houthi tại cảng Hodeidah bên bờ Biển Đỏ.

Lực lượng Houthi cũng tuyên chiến hải quân, cấm vận các tàu chở dầu của Saudi Arabia, đồng thời lãnh đạo Houthi cho biết tất cả các cơ sở dầu mỏ của Saudi đều có thể trở thành mục tiêu tấn công. Sự leo thang này đe dọa trực tiếp các tuyến vận tải dầu khí quốc tế, đặc biệt qua eo biển Bab el-Mandeb - một trong những tuyến đường biển quan trọng nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương.

Phản ứng và hướng đi của Mỹ trong cuộc chiến

Mỹ hiện vẫn duy trì phong tỏa hải quân nghiêm ngặt nhằm hạn chế hoạt động của các tàu vận chuyển hàng hóa và vũ khí của Iran, đồng thời trong những ngày gần đây đã vô hiệu hóa một tàu cố tình vượt phong tỏa tại Vịnh Oman, sau nhiều lần cảnh báo. Tuy nhiên, Mỹ quyết định tạm ngưng các đợt không kích liên tục để ưu tiên đường dây đàm phán hòa bình, theo lời một quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh Mỹ đã dồn hết sức mạnh cảnh báo với Iran về những hậu quả nghiêm trọng nếu Tehran không tham gia vào các cuộc thương lượng một cách nghiêm túc. Hiện Mỹ và Iran đang trong quá trình đàm phán về việc chấm dứt xung đột, nhưng vẫn chưa đạt được thỏa thuận do sự không sẵn sàng của phía Iran.

Căng thẳng trên Biển Caspi và mối quan hệ Iran - Ukraine

Iran đã triệu tập đại diện ngoại giao Ukraine tại Tehran để phản đối vụ tấn công tàu thương mại Iran tại Biển Caspi, mô tả đây là hành động “thù địch và tội ác”. Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh vụ việc là vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và có khả năng làm leo thang xung đột đang diễn ra giữa Nga và Ukraine, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế, Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu có phản ứng cứng rắn và trừng phạt những kẻ thủ phạm.

Đáp lại, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy xác nhận các cuộc tấn công từ xa tại Biển Caspi đã phá hủy một số tàu chở hàng quân sự liên quan đến Iran và một tàu chiến, dù không xác nhận tàu thương mại bị Iran đề cập. Ukraine cáo buộc Nga đã cung cấp hình ảnh vệ tinh các căn cứ quân sự ở vùng Vịnh cho Iran, gây lo ngại về mức độ phức tạp và mở rộng của cuộc xung đột.

Ảnh hưởng đến khu vực và triển vọng

Cuộc chiến giữa Iran và Mỹ, cùng với sự tham gia của các lực lượng đồng minh và đối thủ khu vực, đã làm gián đoạn nghiêm trọng các tuyến vận tải chiến lược và nguồn cung năng lượng toàn cầu. Eo biển Hormuz vốn là điểm chặn quan trọng, nay căng thẳng đã lan sang Biển Đỏ và Biển Caspi, đẩy vùng Vịnh vào vòng xoáy xung đột mở rộng. Các quốc gia trong khu vực cũng như các cường quốc toàn cầu đang theo dõi sát sao diễn biến để tránh nguy cơ một cuộc chiến tranh toàn diện quy mô lớn hơn.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 1/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• Sydney Morning Herald
• The Age
• Straits Times Asia
• Al Jazeera

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.