Những điểm chính
- GAO công bố ngày 2/7 rằng dự án máy bay E-130J Phoenix II của hải quân Mỹ bị chậm tiến độ khoảng một năm so với kế hoạch.
- Quyết định bắt đầu sản xuất số lượng nhỏ (LRIP) dự kiến lùi đến tháng 4/2029 theo phân tích của War Zone.
- E-130J được phát triển để thay thế phi cơ E-6B Mercury trong nhiệm vụ TACAMO, chỉ huy hạt nhân trên không cho hạm đội tàu ngầm chiến lược Mỹ.
- GAO đặt nghi vấn về việc dùng khung thân C-130J-30 Hercules làm nền tảng vì lo ngại về năng lực hoạt động và khó khăn tích hợp hệ thống.
- Hải quân Mỹ kế hoạch mua 6 nguyên mẫu E-130J trong năm tài chính 2027, lô LRIP đầu tiên dự kiến gồm 3-6 chiếc.
Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) vừa xác nhận dự án chế tạo máy bay E-130J Phoenix II - "máy bay ngày tận thế" thế hệ mới của hải quân Mỹ - đang gặp nhiều va chạm với thực tế, khiến tiến độ bị đẩy lùi đáng kể so với kế hoạch ban đầu.
GAO: Những lo ngại đã trở thành hiện thực
Trong báo cáo công bố ngày 2/7, GAO cho biết các mối lo ngại mà cơ quan này từng nêu ra năm ngoái về chương trình E-130J Phoenix II "đã trở thành hiện thực". Thời điểm ra quyết định chuyển sang giai đoạn sản xuất ban đầu với số lượng nhỏ (LRIP) đã bị trì hoãn khoảng một năm.
Theo phân tích của Joseph Trevithick, biên tập viên chuyên trang quân sự War Zone, điều này đồng nghĩa quyết định bắt đầu sản xuất LRIP sẽ lùi đến tháng 4/2029.
GAO nhận định: "Hải quân Mỹ đã trao hợp đồng dù thừa nhận chương trình E-130J phải đối mặt với những rủi ro lớn về kỹ thuật. Đánh giá độc lập hồi tháng 9/2024 chỉ ra mức độ phức tạp của kế hoạch tích hợp trong khuôn khổ chương trình. Giới chức hải quân Mỹ cũng thừa nhận rằng máy bay sẽ phức tạp hơn nhiều khi tích hợp thêm các công nghệ mới."
Nhiệm vụ đặc biệt: Chỉ huy hạt nhân trên không
Máy bay E-130J được phát triển nhằm thay thế phi cơ E-6B Mercury, đảm nhận nhiệm vụ TACAMO - cung cấp khả năng chỉ huy trên không và phát lệnh khai hỏa đối với hạm đội tàu ngầm chiến lược mang tên lửa hạt nhân của Mỹ. Chính vì vai trò đặc biệt quan trọng này, các phi cơ TACAMO thường được gọi là "máy bay ngày tận thế".
Tranh cãi về khung thân C-130J-30
Một trong những vấn đề cốt lõi là lựa chọn nền tảng thiết kế. GAO từng đặt câu hỏi về quyết định dùng khung thân vận tải cơ C-130J-30 Hercules làm cơ sở phát triển E-130J, cho rằng dòng máy bay này có thể không đáp ứng đủ yêu cầu năng lực hoạt động.
So sánh với người tiền nhiệm, phi cơ E-6B được chế tạo dựa trên máy bay chở khách Boeing 707 - có kích thước lớn hơn và sử dụng động cơ tuabin phản lực. Tuy nhiên, dây chuyền sản xuất Boeing 707 đã đóng cửa từ lâu, buộc hải quân Mỹ phải tìm phương án thay thế.
Để giải quyết bài toán kích thước, GAO cho biết: "Các quan chức phụ trách chương trình cho biết nhà thầu đang tập trung chỉnh sửa những hệ thống nhiệm vụ hiện có để giảm khối lượng. Theo đánh giá độc lập, đây là điều cần thiết để có thể lắp đặt chúng trên máy bay C-130J-30."
Kế hoạch mua sắm và triển khai
Dù gặp nhiều trở ngại, hải quân Mỹ vẫn duy trì kế hoạch mua 6 nguyên mẫu E-130J trong năm tài chính 2027 phục vụ quá trình phát triển. Hiện ít nhất một máy bay đang được chế tạo và một số phi cơ sau đó có thể được đưa vào biên chế. Lô LRIP đầu tiên dự kiến gồm 3-6 chiếc, trong khi tổng số lượng E-130J mà hải quân Mỹ sẽ đưa vào sử dụng vẫn chưa được công bố.
Câu hỏi thường gặp
Máy bay ngày tận thế E-130J Phoenix II là gì?
E-130J Phoenix II là dự án phi cơ mới của hải quân Mỹ, được phát triển để thay thế E-6B Mercury trong nhiệm vụ TACAMO - chỉ huy trên không và phát lệnh khai hỏa đối với hạm đội tàu ngầm mang tên lửa hạt nhân. Tên gọi 'máy bay ngày tận thế' xuất phát từ vai trò hỗ trợ hạt nhân đặc biệt quan trọng này.
Tại sao dự án E-130J bị chậm tiến độ?
Theo báo cáo của GAO ngày 2/7, chương trình gặp rủi ro lớn về kỹ thuật, đặc biệt là sự phức tạp trong tích hợp hệ thống trên khung thân C-130J-30 Hercules. Nhà thầu phải chỉnh sửa các hệ thống để giảm khối lượng nhằm phù hợp với máy bay nhỏ hơn so với E-6B.
Khi nào hải quân Mỹ bắt đầu sản xuất E-130J?
Theo phân tích của War Zone, quyết định bắt đầu sản xuất số lượng nhỏ (LRIP) sẽ lùi đến tháng 4/2029 do chậm khoảng một năm. Hải quân Mỹ dự kiến mua 6 nguyên mẫu trong năm tài chính 2027.
E-130J khác gì so với E-6B Mercury?
E-6B được chế tạo dựa trên máy bay chở khách Boeing 707, có kích thước lớn hơn và dùng động cơ tuabin phản lực. E-130J sử dụng khung thân vận tải cơ C-130J-30 Hercules nhỏ hơn vì dây chuyền sản xuất Boeing 707 đã đóng cửa từ lâu.
