EU cảnh báo Meta phải thay đổi thiết kế "gây nghiện" của Facebook và Instagram hoặc đối mặt phạt 12 tỷ USD

Ủy ban Châu Âu vừa ra kết luận sơ bộ cho rằng Meta đã vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của EU, khi thiết kế các tính năng gây nghiện trên Facebook và Instagram mà không đánh giá đầy đủ rủi ro đối với người dùng, đặc biệt là trẻ em và người dễ bị tổn thương. Nếu kết luận này được xác nhận chính thức, Meta có thể đối mặt với mức phạt lên tới 6% tổng doanh thu toàn cầu hàng năm - tương đương khoảng 12 tỷ USD dựa trên doanh thu năm 2025 của công ty là gần 201 tỷ USD.

Những tính năng nào bị EU nhắm tới?

Trong báo cáo công bố hôm thứ Sáu, Ủy ban Châu Âu chỉ đích danh một loạt tính năng trên Facebook và Instagram mà cơ quan này cho là được thiết kế có chủ đích để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Cụ thể, cuộn vô hạn (infinite scroll), tự động phát video (autoplay), thông báo đẩy (push notifications) và hệ thống gợi ý nội dung được cá nhân hóa cao đều bị xem là "thúc đẩy sự thôi thúc tiếp tục cuộn và đưa não bộ vào trạng thái lái tự động".

EU cũng chỉ trích các công cụ mà Meta cung cấp để giúp người dùng kiểm soát thời gian sử dụng. Theo Ủy ban, các công cụ quản lý thời gian có thể bị bỏ qua dễ dàng, còn tính năng kiểm soát của phụ huynh đòi hỏi mức độ hiểu biết kỹ thuật nhất định mới hoạt động hiệu quả. Ngoài ra, Meta bị đánh giá là chưa chú trọng đúng mức đến dữ liệu về thời gian trẻ em sử dụng ứng dụng vào ban đêm, cũng như chưa xem xét tác động gây nghiện tiềm tàng từ các định dạng nội dung như reels và stories.

EU yêu cầu Meta phải làm gì?

Ủy ban Châu Âu đề xuất Meta thực hiện các thay đổi thiết kế cụ thể trên cả hai nền tảng. Theo đó, Meta nên tắt mặc định các tính năng như autoplay và infinite scroll, thay vì để người dùng phải tự tắt như hiện tại. Bên cạnh đó, nền tảng cần triển khai các khoảng nghỉ thực sự hiệu quả khi sử dụng màn hình, đồng thời điều chỉnh thuật toán gợi ý nội dung theo hướng ít tập trung vào việc tối đa hóa thời gian tương tác của người dùng hơn.

Tuy nhiên, phía EU cũng làm rõ rằng mục tiêu không phải là trừng phạt doanh nghiệp. "Chúng tôi muốn tạo ra sự thay đổi, và nếu có thể đạt được sự thay đổi đó thông qua các cam kết thì chúng tôi rất hoan nghênh", một quan chức cấp cao của EU phát biểu. Điều này cho thấy nếu Meta chủ động cam kết và thực hiện các cải tiến, cơ quan này có thể không tiến đến mức phạt tài chính.

Meta phản hồi ra sao?

Meta bác bỏ các kết luận sơ bộ này. Người phát ngôn của công ty cho biết những phát hiện của EU "không phản ánh chính xác các bước đáng kể mà chúng tôi đã thực hiện để bảo vệ người dùng trẻ tuổi". Công ty dẫn chứng tính năng Tài khoản Thiếu niên (Teen Accounts) - ra mắt sau khi cuộc điều tra bắt đầu - cho phép phụ huynh chặn quyền truy cập Instagram vào ban đêm và giới hạn thời gian sử dụng màn hình tối đa 15 phút mỗi ngày. Meta cũng khẳng định sẽ tiếp tục "hợp tác mang tính xây dựng" với EU trong quá trình này.

Dù vậy, công ty vẫn có cơ hội bảo vệ lập trường của mình trước khi Ủy ban đưa ra phán quyết chính thức. Cuộc điều tra của EU vào Meta khởi động từ tháng 5 năm 2024 theo khuôn khổ DSA, và hiện vẫn đang tiếp tục xem xét thêm về công cụ xác minh độ tuổi cũng như các biện pháp bảo vệ trẻ em trên nền tảng. Một nhánh điều tra khác cũng đang nhắm vào hiệu ứng "hố thỏ" (rabbit hole) - tình trạng thuật toán dẫn người dùng đến nội dung ngày càng cực đoan hơn.

Bức tranh rộng hơn: EU siết chặt kiểm soát mạng xã hội

Động thái với Meta diễn ra trong bối cảnh EU đang ngày càng mạnh tay với các nền tảng công nghệ lớn về vấn đề bảo vệ người dùng trực tuyến, đặc biệt là trẻ em. Trước đó vào tháng 2 năm nay, EU đã gửi cảnh báo tương tự đến TikTok, yêu cầu nền tảng này thay đổi thiết kế hoặc đối mặt với mức phạt khổng lồ. Tuy nhiên, một quan chức EU lưu ý rằng có "sự khác biệt nhỏ" giữa hai trường hợp, vì Meta vẫn luôn cố gắng giải quyết vấn đề bảo vệ trẻ em trực tuyến.

Vào thứ Hai tới, một hội đồng chuyên gia do Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen thành lập sẽ công bố khuyến nghị về cách EU có thể bảo vệ trẻ em tốt hơn khỏi nội dung không phù hợp trên mạng. EU đang chịu sức ép từ nhiều quốc gia thành viên, trong đó có Pháp, vốn đang thúc đẩy lệnh cấm mạng xã hội trên toàn khối đối với người dưới 16 tuổi - theo gương Australia, quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành lệnh cấm tương tự.

Tại Mỹ, Meta cũng đang đối mặt với áp lực pháp lý tương tự. Một phiên tòa đã phán quyết rằng nền tảng của Meta và YouTube gây nghiện một cách có hại. Ngoài ra, vào tháng 8 tới, Meta sẽ phải hầu tòa tại Mỹ với cáo buộc cố tình tạo ra ứng dụng gây nghiện, với bốn bang được cho là đang đề nghị mức bồi thường kết hợp lên tới 1,4 nghìn tỷ USD.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• Vanguard (Nigeria)
• The Verge
• CNBC
• CNBC World

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.