EU kết luận Facebook và Instagram vi phạm luật EU vì thiết kế gây nghiện

Ngày 10/7/2026, Ủy ban châu Âu chính thức công bố kết luận sơ bộ rằng Meta đã vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của Liên minh châu Âu khi cố tình thiết kế Facebook và Instagram theo cách khiến người dùng không thể dứt ra được. Đây là bước leo thang quan trọng trong cuộc điều tra mà Brussels khởi động từ năm 2024, đồng thời đặt Meta trước nguy cơ đối mặt với khoản phạt lên tới 6% tổng doanh thu hằng năm trên toàn cầu.

Những thiết kế bị cáo buộc gây nghiện

Theo kết luận sơ bộ của Ủy ban châu Âu, Meta đã không đánh giá đầy đủ các rủi ro mà các tính năng thiết kế của mình gây ra đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng, bao gồm cả trẻ vị thành niên và người lớn dễ bị tổn thương. Các tính năng bị nêu đích danh gồm cuộn vô tận (infinite scroll), tự động phát video (autoplay), thông báo đẩy (push notifications) và hệ thống đề xuất nội dung được cá nhân hóa cao độ.

Ủy ban châu Âu cho rằng sự kết hợp của những tính năng này tạo ra một luồng nội dung bất tận, đẩy não người dùng vào trạng thái "lái tự động" và kích thích hành vi sử dụng mang tính cưỡng bức. Ngoài ra, Meta còn bị chỉ trích vì đã bỏ qua dữ liệu cho thấy các định dạng như reels và stories có thể dẫn đến việc sử dụng quá mức, đặc biệt là ở nhóm người dùng trẻ tuổi.

Công cụ bảo vệ hiện tại bị đánh giá là không đủ

Meta không phải không có các biện pháp ứng phó. Kể từ khi cuộc điều tra bắt đầu, công ty đã triển khai "Tài khoản Teen" (Teen Accounts) cho phép phụ huynh chặn quyền truy cập Instagram của con vào ban đêm và giới hạn thời gian sử dụng màn hình xuống còn 15 phút mỗi ngày. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu khẳng định bằng chứng cho thấy các biện pháp này chưa giải quyết được vấn đề một cách thực chất.

Cụ thể, các công cụ quản lý thời gian sử dụng dành cho thanh thiếu niên có thể bị bỏ qua dễ dàng và không dẫn đến mức giảm sử dụng đáng kể. Bên cạnh đó, các công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh chỉ phát huy tác dụng nếu cha mẹ có đủ hiểu biết kỹ thuật hoặc dành thời gian tìm hiểu cách sử dụng chúng - một điều kiện mà phần lớn các bậc phụ huynh khó đáp ứng. "Điều này làm suy yếu hiệu quả của những biện pháp đó trong việc giải quyết các rủi ro vốn có từ thiết kế gây nghiện của Instagram và Facebook," Ủy ban viết trong văn bản kết luận.

EU yêu cầu Meta thay đổi thiết kế căn bản

Thay vì chỉ dừng lại ở việc phạt tiền, Ủy ban châu Âu muốn thấy những thay đổi mang tính hệ thống trong cách hai nền tảng này được xây dựng. Cơ quan này đề xuất Meta phải tắt mặc định các tính năng như cuộn vô tận và tự động phát video, tức là người dùng phải chủ động bật lên thay vì mặc định được kích hoạt sẵn. Ngoài ra, Meta cũng cần triển khai các "khoảng nghỉ thời gian màn hình" hiệu quả hơn và điều chỉnh thuật toán đề xuất nội dung theo hướng ít tập trung vào việc tối đa hóa mức độ tương tác của người dùng.

Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu phụ trách lĩnh vực công nghệ, bà Henna Virkkunen, nhấn mạnh lập trường của Brussels: "Bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của người dân châu Âu phải là ưu tiên hàng đầu của các nền tảng mạng xã hội." Một quan chức cấp cao của EU cũng làm rõ rằng mục tiêu của cơ quan này không phải là trừng phạt, mà là tạo ra sự thay đổi thực sự: "Nếu chúng tôi có thể đạt được sự thay đổi đó thông qua các cam kết, chúng tôi sẽ rất hài lòng."

Meta phản bác và bối cảnh pháp lý rộng hơn

Meta bác bỏ kết luận sơ bộ, tuyên bố rằng phía EU đã không tính đến "những bước tiến đáng kể" mà công ty đã thực hiện để bảo vệ thanh thiếu niên kể từ khi cuộc điều tra bắt đầu. Công ty khẳng định sẽ tiếp tục "tham gia một cách xây dựng" với Ủy ban châu Âu. Theo quy trình, Meta có quyền phản hồi và xem xét các hồ sơ mà EU đã sử dụng trong quá trình điều tra trước khi có quyết định chính thức. Nếu kết luận được xác nhận, mức phạt có thể lên tới 6% tổng doanh thu hằng năm toàn cầu của Meta.

Đây không phải lần đầu tiên EU ra tay với các nền tảng mạng xã hội lớn liên quan đến vấn đề này. Hồi tháng 2/2026, Brussels đã có động thái tương tự với TikTok, yêu cầu công ty thay đổi thiết kế hoặc đối mặt với án phạt nặng. Tuy nhiên, một quan chức EU cho biết có "sự khác biệt nhỏ" giữa hai trường hợp, vì "Meta thực ra luôn cố gắng giải quyết vấn đề bảo vệ trẻ vị thành niên trực tuyến."

Các kết luận sơ bộ lần này là diễn biến mới nhất trong cuộc điều tra diện rộng mà EU mở ra từ năm 2024. Trước đó, vào đầu năm 2026, Brussels cũng đã cáo buộc Meta không ngăn chặn được trẻ em dưới 13 tuổi - độ tuổi tối thiểu theo quy định để sử dụng Facebook và Instagram - đăng ký tài khoản, và không làm đủ để phát hiện và xóa tài khoản của người dùng chưa đủ tuổi. Cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục xem xét hiện tượng "hố thỏ" (rabbit hole), tức là khi thuật toán liên tục đề xuất nội dung liên quan và đẩy người dùng đến những nội dung ngày càng cực đoan hơn.

Nhìn rộng hơn, EU đang chịu áp lực từ nhiều quốc gia thành viên, trong đó có Pháp, về việc áp dụng lệnh cấm toàn khối đối với mạng xã hội dành cho người dưới 16 tuổi - theo gương Australia với lệnh cấm mang tính tiên phong của nước này. Meta cũng đang đối mặt với sự giám sát tương tự ở Mỹ, nơi một phiên tòa trong năm nay đã ra phán quyết rằng các nền tảng của Meta và YouTube có tính gây nghiện có hại.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.

• Engadget
• Al Ahram
• The Hindu Sci-Tech
• The Hindu International

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.