Giáo sư da màu trẻ nhất Cambridge qua đời giữa bê bối đạo văn

Phát hiện thi thể tại nam London

Giáo sư Jason Arday, người vừa từ chức khỏi Đại học Cambridge tuần trước giữa lúc vướng vào bê bối đạo văn gây chấn động kèm theo các cáo buộc phân biệt chủng tộc, được phát hiện đã tử vong vào chiều thứ Sáu (14/8), theo tường thuật của nhiều hãng truyền thông Anh và xác nhận từ chính Đại học Cambridge.

Theo Cảnh sát Metropolitan (Met) của London, ông Arday, 41 tuổi, được tìm thấy trong tình trạng bất tỉnh tại một địa chỉ ở khu vực Battersea, nam London. Cảnh sát cho biết họ được Dịch vụ Cứu thương London (London Ambulance Service) báo tin về việc "một người đàn ông được phát hiện bất tỉnh bên trong một căn nhà". Tuyên bố của Met không xác nhận công khai danh tính người tử vong, nhưng nêu rõ: "Đáng buồn là một người đàn ông 41 tuổi đã được xác nhận tử vong tại hiện trường", đồng thời cho biết gia đình nạn nhân đã được thông báo.

Cảnh sát nhấn mạnh cái chết "hiện được xem là bất ngờ, nhưng không bị coi là có yếu tố khả nghi". Vụ việc đang được các sĩ quan thuộc Đơn vị Chỉ huy Trung Nam (Central South Command Unit) của Met điều tra, và một hồ sơ sẽ được chuẩn bị để chuyển cho nhân viên điều tra pháp y (coroner) theo đúng quy trình đối với các trường hợp tử vong bất thường tại Anh.

Từ chức giữa lúc bị điều tra đạo văn

Jason Arday từng là niềm tự hào của Cambridge khi trở thành giáo sư da màu trẻ nhất trong lịch sử ngôi trường danh tiếng này vào năm 2023. Tuy nhiên, danh tiếng đó sụp đổ nhanh chóng sau khi một số học giả và báo chí Anh cáo buộc ông đạo văn nhiều phần trong luận án tiến sĩ của mình.

Người châm ngòi cho làn sóng cáo buộc là Nathan Cofnas, một học giả người Mỹ tự nhận là "nhà hiện thực chủng tộc" (race realist), người từng có liên kết nghiên cứu với Cambridge nhưng đã chấm dứt vào năm 2024 giữa các cáo buộc phân biệt chủng tộc nhắm vào chính ông ta. Cofnas công bố các cáo buộc về Arday vào tháng 7, trong đó khẳng định nhiều đoạn trong luận án tiến sĩ của Arday được sao chép từ các công trình khác.

Hai tờ báo lớn của Anh là The Times và The Telegraph sau đó đã đăng tải hàng loạt bài điều tra về công trình học thuật cũng như đời tư của Arday. Một số tuyên bố về cuộc sống cá nhân của ông, trong đó có việc từng chạy 30 cuộc marathon trong 35 ngày và quyên góp được hàng triệu bảng cho từ thiện, cũng bị đặt dấu hỏi và tranh cãi về tính xác thực.

Ngày 5/8, Arday tuyên bố từ chức khỏi cả vị trí giáo sư tại Cambridge lẫn vai trò thành viên (fellow) của Jesus College, ngay sau khi trường công bố mở các cuộc điều tra về những cáo buộc nhắm vào ông. Trong một bức thư đăng tải trực tuyến, ông cho biết việc từ chức là "cách duy nhất" để chấm dứt "giai đoạn khó khăn", nhưng khẳng định quyết định này "không nên bị hiểu nhầm là sự thừa nhận những câu chuyện đã bủa vây tôi".

Cáo buộc phân biệt chủng tộc và phản ứng từ Cambridge

Trong một cuộc phỏng vấn với The Times đầu tháng 8, Arday thừa nhận có những "sai sót" trong công trình học thuật của mình, nhưng cho rằng ông đang bị "mô tả sai lệch thành kẻ nói dối, kẻ ảo tưởng và một học giả gian lận". Ông cũng cáo buộc rằng "chiến dịch nhằm hạ bệ tôi khỏi vị trí" mang động cơ "phân biệt chủng tộc".

Các cáo buộc nhắm vào Arday đã nhanh chóng bị báo chí cánh hữu Anh và một số nhà bình luận khai thác, cho rằng ông được hưởng lợi không công bằng từ các chính sách đa dạng, bình đẳng và hòa nhập (DEI). Vụ việc khiến nội bộ Cambridge và giới học thuật Anh nói chung bị chia rẽ: một nhóm học giả của trường đã viết thư gửi Phó hiệu trưởng (Vice-Chancellor) Deborah Prentice, chỉ trích việc bổ nhiệm Arday và yêu cầu thành lập một cơ quan độc lập điều tra sự việc; trong khi đó, nhiều người khác lại viết thư chung để bênh vực ông.

Hôm thứ Tư trước khi Arday qua đời, bà Deborah Prentice - nhà tâm lý học người Mỹ đứng đầu bộ máy quản trị Cambridge - gọi những sai phạm bị cáo buộc của Arday là "một sự bất thường" (an aberration) và cam kết tiến hành một cuộc điều tra kỹ lưỡng, minh bạch. Bà cũng nhấn mạnh vụ việc không nên được dùng để "gây nghi ngờ" đối với các học giả khác thuộc nhóm dân tộc thiểu số. Theo bà, cuộc điều tra sẽ xem xét cả "hoàn cảnh" dẫn tới việc bổ nhiệm Arday lẫn quá trình ông đảm nhiệm vị trí này, với sự tham gia của các học giả "từ bên ngoài Cambridge".

Sau khi tin tức về cái chết của Arday được công bố, chính bà Prentice đã ra một tuyên bố ngắn bày tỏ sự bàng hoàng: "Chúng tôi vô cùng đau buồn khi nghe tin đau lòng này. Chúng tôi xin gửi lời chia buồn sâu sắc nhất tới gia đình và bạn bè của Jason Arday trong thời khắc vô cùng khó khăn này". Bộ trưởng Giáo dục Anh, bà Lucy Powell, cũng cho biết bà "vô cùng sốc và đau buồn" trước thông tin này, đồng thời kêu gọi công chúng dành cho gia đình Arday "sự riêng tư trong giai đoạn cực kỳ khó khăn này" và nhắc nhở rằng "đây là những con người thật, có những người thân yêu liên quan".

Cuốn hồi ký cũng vướng tranh cãi

Trước khi qua đời một ngày, cuốn hồi ký của Arday mang tên "Great and Unfortunate Things" đã được xuất bản tại Mỹ, trước kế hoạch phát hành tại Anh vào cuối tháng 8. Cuốn sách cũng nhanh chóng thu hút sự săm soi và tranh cãi tương tự như luận án tiến sĩ của ông, trong bối cảnh truyền thông và giới học thuật Anh vẫn đang tiếp tục mổ xẻ độ chính xác trong các tuyên bố cá nhân và học thuật mà Arday từng đưa ra.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/1 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• The Punch
• ABC News (AU)
• CNA
• Financial Times

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.