Hàng triệu người Mỹ không thể nghỉ hưu vì nợ sinh viên

Không ít người Mỹ bước vào tuổi lục tuần, thất tuần vẫn chưa thể nghỉ hưu bởi những khoản nợ vay sinh viên chất chồng từ nhiều thập kỷ trước. Lãi kép tích lũy, thu nhập giảm dần và những cải tổ chính sách gần đây đang khiến gánh nặng này ngày càng đè nặng hơn lên thế hệ lớn tuổi.

Nợ tăng gấp nhiều lần dù đã trả đều đặn

Vợ chồng Chris và Carolyn McAuliffe đều đã ngoài 60 tuổi nhưng vẫn chưa thể nghỉ hưu vì còn khoản nợ vay sinh viên lên tới nửa triệu USD. Khi tốt nghiệp đại học nhiều thập kỷ trước, tổng số tiền vay của hai người chỉ là 114.000 USD. Dù luôn trả đúng hạn mỗi tháng, việc gộp nợ và chọn gói thanh toán có mức trả thấp hơn để giảm áp lực ngắn hạn đã kéo dài thời hạn vay, đồng thời để lãi kép liên tục đẩy dư nợ lên cao.

"Tôi hối hận vì đã vay tiền học đại học", Chris, chuyên viên tại một công ty bảo hiểm y tế, chia sẻ.

Theo bà Lindsay Clark, đại diện bảo vệ quyền lợi người vay tại Savi - đơn vị hợp tác với doanh nghiệp để hỗ trợ nhân viên trả nợ sinh viên - tình trạng này không phải cá biệt: "Chúng tôi thường xuyên gặp những người vay có dư nợ tăng gấp đôi, thậm chí nhiều hơn, so với lúc bắt đầu trả nợ."

Hơn 3 triệu người cao tuổi đang gánh nợ sinh viên

Số liệu từ Bộ Giáo dục Mỹ cho thấy hơn 3 triệu người từ 62 tuổi trở lên đang nợ khoản vay sinh viên liên bang, tăng mạnh so với mức 1,8 triệu người năm 2018. Nhóm này mang dư nợ trung bình khoảng 45.000 USD, cao gấp ba lần so với người vay trẻ dưới 24 tuổi (trung bình khoảng 13.800 USD).

Tỷ lệ nợ quá hạn trong nhóm người vay lớn tuổi cũng tăng vọt, phần lớn do họ chỉ còn trông vào lương hưu và trợ cấp an sinh xã hội trong khi chi phí y tế ngày càng lớn. Những người mất khả năng trả nợ còn có nguy cơ bị khấu trừ thẳng vào tiền trợ cấp An sinh Xã hội, tiền hoàn thuế và lương hưu.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này khá đa dạng. Nhiều người thuộc thế hệ sinh sau Thế chiến II vay tiền để học các chương trình sau đại học. Một số khác chọn vay theo diện phụ huynh nuôi con học đại học - loại hình thường có lãi suất cao hơn và ít phương án trả nợ hơn.

Vay cho con học, cha mẹ già còng lưng trả nợ

Ông Robert Lee, 71 tuổi, cùng vợ đang phải ở nhờ tầng trên trong căn nhà của con trai tại Auburn, bang Maine, một phần để dành tiền trả khoản vay phụ huynh vay từ năm 1997 trị giá 66.000 USD. Dù đã trả được 91.000 USD, ông vẫn còn nợ 51.000 USD và phải chờ đến năm 2034 mới được xóa nợ hoàn toàn.

"Các con tôi đều thành đạt cả. Còn tôi thì vẫn phải còng lưng gánh khoản nợ này", ông Robert nói. Mỗi tháng ông trả khoảng 300 USD và phải sống chủ yếu dựa vào lương hưu, thường trực lo lắng về những chi phí y tế bất ngờ.

Khoản nợ sinh viên còn lớn hơn nợ mua nhà

Bà Sharon Durkee, 72 tuổi đến từ Medford, New Jersey, từng ấp ủ kế hoạch đến Đức và Thụy Điển thăm người thân sau khi về hưu. Thay vào đó, bà phải nộp đơn xin việc bán thời gian khắp nơi để trả khoản nợ sinh viên lên tới 101.000 USD.

"Khoản vay sinh viên của tôi còn lớn hơn cả tiền nợ mua nhà", bà Durkee nói. Thu nhập của bà đến từ lương hưu, trợ cấp an sinh xã hội và công việc bán thời gian tại một cơ quan chuyên cung cấp dịch vụ trị liệu cho trẻ em - vị trí không ổn định, đặc biệt vào mùa hè. Bà cũng tin rằng tuổi tác là lý do chính khiến các đơn xin việc của bà không nhận được phản hồi.

Trước đây bà tham gia kế hoạch trả nợ SAVE với mức đóng khoảng 100 USD mỗi tháng, nhưng kế hoạch này đã bị tòa án liên bang đình chỉ hồi tháng 3. Dự kiến từ tháng 7, khoản phải trả hàng tháng của bà có thể lên tới 900 USD.

Cải tổ chính sách và phong trào đòi xóa nợ

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cải tổ hệ thống cho vay sinh viên liên bang, có hiệu lực từ ngày 1/7. Một số thay đổi sẽ khiến mức trả hàng tháng tăng cao và yêu cầu thanh toán nhiều đợt hơn trước khi được xét xóa nợ. Gia đình McAuliffe ước tính từ tháng 7 phải đối mặt với khoản trả khoảng 3.000 USD mỗi tháng, cao gấp ba lần so với trước đại dịch.

Một số điều chỉnh khác lại theo chiều ngược lại: một phương án sẽ miễn phần lãi suất chưa trả nếu khoản đóng tối thiểu hàng tháng không đủ bù lãi; phụ huynh cũng sẽ chỉ được vay tối đa 20.000 USD mỗi năm cho một người con thay vì toàn bộ chi phí học đại học như trước.

Trong bối cảnh đó, một số người vay lớn tuổi đang tập hợp nhau trên mạng xã hội. Nhóm Facebook mang tên "Fifty" quy tụ khoảng 50 người ngoài 50 tuổi đang chật vật với nợ sinh viên và đã gửi kiến nghị tới chính phủ, trong đó có cả Tổng thống Trump, yêu cầu xóa toàn bộ dư nợ.

"Chúng tôi ghét từ 'xóa nợ' bởi hầu hết chúng tôi đã trả gấp hai, gấp ba lần số tiền vay gốc rồi", Amy Coryer Miller, luật sư 59 tuổi ở bang Texas, người sáng lập nhóm và đang nợ hơn 100.000 USD, cho biết.

Theo VnExpress