Những điểm chính
- CENTCOM ngày 13/6 thông báo bắn hạ toàn bộ UAV tự sát Iran phóng nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz, khẳng định tuyến hàng hải vẫn thông suốt.
- Ngoại trưởng Iran Araghchi và Thủ tướng Pakistan Sharif xác nhận thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran sắp được ký, có thể trong vài ngày tới.
- Hơn 100 triệu thùng dầu thô vùng Vịnh đã qua eo Hormuz từ đầu tháng 5, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức 15 triệu thùng/ngày trước xung đột.
- Dầu tồn kho trên đất liền Iran ước đạt 69 triệu thùng - cao nhất kể từ 2020, sản lượng giảm khoảng 800.000 thùng/ngày theo ước tính của Wood Mackenzie.
- Iran dự kiến thiết lập chế độ quản lý mới cho Hormuz, thu 'phí dịch vụ' thay vì phí quá cảnh, đang tham vấn với Oman và các nước liên quan.
Căng thẳng tại eo biển Hormuz leo thang khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/6 thông báo bắn hạ toàn bộ UAV tự sát Iran phóng nhằm vào tàu thương mại - ngay trong bối cảnh Washington và Tehran tuyên bố đang ở rất gần một thỏa thuận hòa bình. Trong khi đó, hơn 100 triệu thùng dầu đã vượt qua tuyến hàng hải chiến lược này nhưng nguồn cung vẫn chưa đủ để ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.
Mỹ bắn hạ UAV Iran, khẳng định Hormuz vẫn "mở cửa"
CENTCOM xác nhận Iran đã phóng nhiều UAV tự sát hướng vào các tàu thương mại đang di chuyển qua eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ đã tiêu diệt toàn bộ số máy bay không người lái này trong vài giờ và tuyến hàng hải vẫn thông suốt không bị gián đoạn.
Phía Mỹ khẳng định eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu - vẫn "mở cửa" dù Iran đã áp lệnh phong tỏa kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2.
Tuy nhiên, Iran bác bỏ quan điểm này. Tướng Habibollah Sayyari, Phó Tổng Tham mưu trưởng quân đội Iran, tuyên bố eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư vẫn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang nước này, nhấn mạnh "không tàu thuyền nào có thể đi vào khu vực mà không có sự cho phép của Iran". Ông Sayyari cũng cho biết năng lực UAV của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) "rất tiên tiến" và đang được mở rộng sản xuất với tốc độ nhanh.
Iran muốn lập "chế độ pháp lý mới" cho Hormuz
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tiết lộ Tehran đang tiến hành tham vấn với Oman và các quốc gia liên quan để thiết lập một cơ chế quản lý mới cho eo biển Hormuz. Theo đó, tuyến đường thủy này sẽ không hoạt động theo phương thức như trước khi xung đột nổ ra.
Ông Araghchi nêu rõ Iran sẽ không thu phí quá cảnh mà thay vào đó sẽ thu "phí dịch vụ" đối với tàu thuyền đi qua eo biển. Ông cũng cảnh báo quân đội sẽ can thiệp nếu cần thiết: "Thanh gươm sẽ luôn được giương cao trên eo biển Hormuz".
Hòa đàm Mỹ - Iran: Tiến gần chưa từng có nhưng vẫn chưa chắc chắn
Vụ bắn hạ UAV xảy ra đúng lúc tiến trình ngoại giao có bước tiến đáng kể. Ngày 12/6, Ngoại trưởng Araghchi đăng trên mạng xã hội rằng bản ghi nhớ về thỏa thuận hòa bình sẽ được "ký từ xa" trong vài ngày tới, nhận định "Biên bản Ghi nhớ Islamabad chưa bao giờ tiến gần hiện thực như lúc này" - ám chỉ các vòng đàm phán Mỹ - Iran được tổ chức tại thủ đô Pakistan.
Tổng thống Donald Trump, người trước đó từng cáo buộc Iran đàm phán thiếu thiện chí, đã đăng lại nội dung bài viết của ông Araghchi trên tài khoản cá nhân. Một quan chức cấp cao Mỹ cũng bày tỏ lạc quan về khả năng hai bên ký k���t thỏa thuận trong vài ngày tới.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif - nước đóng vai trò trung gian - xác nhận "văn bản cuối cùng của thỏa thuận hòa bình đã được thống nhất" và khẳng định "hòa bình chưa bao giờ ở gần như lúc này", dù thừa nhận có "làn sóng thông tin sai lệch liên tục" xoay quanh tiến trình đàm phán.
Ông Araghchi cho biết các tài sản bị đóng băng của Iran sẽ được giải phóng sau khi bản ghi nhớ được ký kết, đồng thời thỏa thuận sẽ cung cấp một kế hoạch kinh tế giúp Iran khai thông nguồn lực tài chính đáng kể.
Tuy vậy, ông Araghchi cũng thận trọng khi nhấn mạnh cho đến khi đạt thỏa thuận toàn diện về mọi vấn đề thì "chưa thể khẳng định chắc chắn rằng Mỹ và Iran đã đạt được đồng thuận". Ông cũng chỉ ra Israel là một trong những bên phản đối thỏa thuận. Israel cho biết ông Trump đã cam kết thỏa thuận sẽ buộc Iran từ bỏ toàn bộ lượng uranium đã làm giàu, nhưng hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA khẳng định nội dung này "thậm chí còn không được đưa ra đàm phán".
Hơn 100 triệu thùng dầu qua Hormuz - vẫn chưa đủ
Ngày 10/6, Tổng thống Trump tuyên bố hơn 100 triệu thùng dầu thô của các nước vùng Vịnh đã được xuất khẩu nhờ một "nhiệm vụ bí mật" hỗ trợ hơn 200 tàu đi qua eo Hormuz. "Thành công này đạt được vì Mỹ đang kiểm soát eo biển Hormuz chứ không phải Iran", ông tuyên bố.
Công ty theo dõi hàng hóa Kpler ghi nhận khoảng 96 triệu thùng dầu không phải của Iran đã được xuất khẩu kể từ đầu tháng 5, thông qua eo Hormuz hoặc các tuyến thay thế tại vịnh Oman. Chuyên gia phân tích Amena Bakr của Kpler cho biết nếu tính cả các lô hàng đang bốc dỡ, con số này có thể vượt 100 triệu thùng, tương đối phù hợp với tuyên bố của ông Trump.
Tổng biên tập Lloyd's List Intelligence Richard Meade tiết lộ quân đội Mỹ đang triển khai một "chiến dịch giám sát hạn chế" tại khu vực phía nam eo Hormuz, sử dụng phương tiện tự hành, máy bay và đội UAV hộ tống để bảo vệ tàu thuyền. Chiếc trực thăng tấn công AH-64 Apache bị rơi ngoài khơi Oman trong tuần qua được cho là đang tham gia chính chiến dịch đó.
Dù vậy, con số 100 triệu thùng vẫn còn rất xa so với mức khoảng 15 triệu thùng từng lưu thông qua eo biển này mỗi ngày trước xung đột. Giá dầu hiện duy trì dưới ngưỡng 100 USD/thùng, một phần nhờ các tuyên bố lạc quan về hòa đàm và việc nhiều quốc gia sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược.
Dầu Iran tồn kho kỷ lục, áp lực thúc đẩy ngoại giao
Trong khi hỗ trợ tàu vùng Vịnh, Mỹ vẫn tiếp tục ngăn dầu Iran xuất khẩu qua Hormuz. Công ty nghiên cứu năng lượng Wood Mackenzie ước tính sản lượng dầu Iran đã giảm khoảng 800.000 thùng/ngày kể từ khi Mỹ áp phong tỏa. Dầu tồn kho trên đất liền Iran ước đạt 69 triệu thùng - mức cao nhất kể từ năm 2020.
Chuyên gia Alexandre Araman của Wood Mackenzie nhận định áp lực từ sản lượng suy giảm, xuất khẩu bị hạn chế và kho chứa dần cạn kiệt có thể thúc đẩy Tehran tìm kiếm giải pháp ngoại giao. "Đối với Iran, một bước đột phá ngoại giao tạm thời cũng có thể giúp giảm bớt áp lực ngay lập tức", ông nhận định.
Câu hỏi thường gặp
Mỹ bắn hạ bao nhiêu UAV Iran ở eo biển Hormuz?
CENTCOM không công bố con số cụ thể nhưng xác nhận đã bắn hạ toàn bộ số UAV tự sát Iran phóng nhằm vào tàu thương mại qua eo biển Hormuz trong ngày 13/6.
Thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran đã được ký chưa?
Tính đến ngày 13/6, thỏa thuận chưa được ký. Ngoại trưởng Iran Araghchi và Thủ tướng Pakistan Sharif xác nhận văn bản đã đư���c thống nhất và có thể ký trong vài ngày tới, nhưng ông Araghchi cũng thừa nhận chưa thể khẳng định chắc chắn hai bên đã đạt đồng thuận hoàn toàn.
Bao nhiêu dầu đã qua được eo biển Hormuz từ khi xung đột bùng phát?
Theo Tổng thống Trump, hơn 100 triệu thùng dầu thô vùng Vịnh đã xuất khẩu qua Hormuz. Công ty Kpler ghi nhận khoảng 96 triệu thùng kể từ đầu tháng 5, có thể vượt 100 triệu nếu tính các lô đang bốc dỡ.
Iran có kế hoạch gì với eo biển Hormuz sau thỏa thuận?
Ngoại trưởng Iran Araghchi cho biết Iran đang đàm phán với Oman để thiết lập một chế độ pháp lý mới cho Hormuz, sẽ thu 'phí dịch vụ' thay vì phí quá cảnh và tuyến đường này sẽ không hoạt động theo phương thức như trước xung đột.
