Iran khẳng định không đàm phán với Mỹ dù Trump công bố về vòng đàm phán mới

Bối cảnh xung đột và tuyên bố đàm phán của Mỹ

Kể từ ngày 28/2, xung đột giữa Mỹ và Iran đã leo thang khi Washington và Israel thực hiện các cuộc tấn công bất ngờ nhằm vào Tehran, mở đầu một cuộc chiến kéo dài đến nay đã gần nửa năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố sẽ tiến hành vòng đàm phán mới với Iran bắt đầu từ ngày 3/8, nhằm hướng tới việc chấm dứt cuộc chiến. Ông cũng cho biết đã trì hoãn cuộc không kích dự kiến nhằm vào Iran do các đồng minh khu vực như Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar và cả chính Iran khuyến nghị tiếp tục ngoại giao thay vì chiến tranh.

Phản ứng mạnh mẽ từ phía Iran

Trái với những tuyên bố của Tổng thống Trump, Bộ Ngoại giao Iran kiên quyết phủ nhận đang có bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào với Mỹ diễn ra. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, khẳng định hiện Iran chỉ đang trong quá trình thương thuyết với chính phủ Oman để bàn về quản lý tuyến đường thủy chiến lược eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu mà Iran đã kiểm soát chặt chẽ kể từ khi xung đột nổ ra.

Ông Baqaei cho biết các cuộc thương lượng đang đi đến gần với một thỏa thuận, theo đó sẽ có một lối đi mới được hai bên đồng thuận, không phải tuyến phía Bắc hay phía Nam hiện tại, bảo đảm quyền chủ quyền và lợi ích quốc gia của cả hai quốc gia. Tuy nhiên, người phát ngôn nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa với việc mở cửa hoàn toàn lại eo biển Hormuz.

Tranh chấp tại eo biển Hormuz và tầm quan trọng chiến lược

Eo biển Hormuz lâu nay là điểm nóng trong cuộc chiến Mỹ - Iran. Trước khi xung đột xảy ra, các tàu trong khu vực được tự do đi lại, tuy nhiên hiện Iran đã áp đặt kiểm soát chặt chẽ và yêu cầu tàu thương mại phải tuân thủ tuyến đi sát bờ biển Iran cùng việc nộp phí dịch vụ nhằm duy trì lợi thế chiến lược và kinh tế.

Washington không chấp nhận sự kiểm soát này, dẫn tới căng thẳng leo thang và nhiều vụ tấn công lẫn nhau nhằm vào các con tàu ở khu vực. Tehran cũng bắn một số tàu thương mại cố gắng đi qua đường đó. Cuộc đàm phán với Oman đang nhằm tìm kiếm một thỏa thuận quản lý chung tuyến đường này, qua đó giảm thiểu nguy cơ xung đột và bảo vệ lợi ích quốc gia bên cạnh việc đảm bảo an toàn cho hoạt động vận tải quốc tế.

Những góc nhìn về khả năng hòa giải

Tổng thống Trump nhấn mạnh vòng đàm phán sắp tới sẽ xoay quanh hai vấn đề then chốt là dự án hạt nhân và kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ và các đồng minh cáo buộc Iran âm mưu phát triển vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran khẳng định chương trình của họ hoàn toàn dân sự.

Ông Trump cho biết không có thời hạn cho việc đạt được thỏa thuận mà sẽ phụ thuộc vào diễn biến thực tế, đồng thời tái khẳng định ông không tìm kiếm chiến tranh và lo ngại về hậu quả lớn nếu xảy ra xung đột quân sự như dòng người tị nạn lan rộng tại khu vực.

Ở chiều ngược lại, giới chức Iran từ chối thông tin Tehran đã xin Mỹ hoãn tấn công, và cho rằng các cuộc đối thoại hiện tại chỉ nhằm chuẩn bị cho một thỏa thuận mở rộng trên cơ sở bản ghi nhớ đã ký hồi tháng 6, tập trung vào vấn đề eo biển Hormuz.

Đại diện quốc hội Iran, ông Hassan Ghashghavi, cho biết các bên đang cố gắng hồi sinh bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington, vốn không phải thỏa thuận hòa bình cuối cùng mà là bước đệm cho các thương lượng toàn diện hơn trong tương lai.

Diễn biến căng thẳng trên biển và ảnh hưởng thị trường toàn cầu

Vào ngày 2/8, một tàu chở dầu gần bờ biển Oman đã ghi nhận vụ nổ gần đó, theo Trung tâm Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), song thiệt hại và thương vong không xảy ra. Sự kiện này nhấn mạnh mức độ rủi ro lớn tại khu vực eo biển Hormuz.

Thông tin về khả năng đàm phán đã ngay lập tức tác động đến giá dầu thế giới, khiến giá dầu Brent giảm hơn 4%, đồng thời cổ phiếu tại Mỹ và châu Âu cũng tăng điểm do kỳ vọng vào sự ổn định hơn tại Trung Đông.

Dù vậy, giới quan sát đánh giá các mâu thuẫn cốt lõi trong tranh chấp eo biển và chương trình hạt nhân Iran vẫn là thách thức lớn cho tiến trình ngoại giao, khi hai bên chưa thực sự có bước tiến trong đàm phán trực tiếp như Mỹ công bố.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 2 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• The Punch
• Daily Mail
• CNA
• Straits Times World

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.