Những điểm chính
- IRGC ngày 25/6 cảnh báo chỉ cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo tuyến dọc bờ biển Iran, các tàu vi phạm 'sẽ bị xử lý'.
- Eo biển Hormuz rộng khoảng 30 km tại điểm hẹp nhất, là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng thế giới đi qua.
- Bản ghi nhớ Mỹ - Iran ký ngày 17/6 cho phép tàu thương mại đi qua Hormuz miễn phí trong 60 ngày, nhưng không quy định điều kiện sau thời hạn này.
- Iran và Oman ngày 23/6 thành lập nhóm công tác chung để bàn về phí dịch vụ hàng hải tại Hormuz.
- Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 25/6 khẳng định Washington không chấp nhận bất kỳ khoản phí nào tại các tuyến đường thủy quốc tế.
Căng thẳng xung quanh eo biển Hormuz leo thang vào ngày 25/6 khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra cảnh báo cứng rắn với các tàu thuyền di chuyển qua tuyến đường hàng hải huyết mạch này, đồng thời bác bỏ mọi lộ trình không do Tehran quy định. Phía Mỹ ngay lập tức phản ứng, khẳng định không chấp nhận bất kỳ hình thức thu phí nào tại đây.
IRGC ra tối hậu thư với tàu thuyền qua Hormuz
Ngày 25/6, IRGC tuyên bố tàu thuyền bắt buộc phải phối hợp với lực lượng hải quân của họ thông qua kênh liên lạc hàng hải số 16 (tần số 156.800 MHz, dải VHF) khi đi qua eo biển Hormuz. Theo IRGC, tuyến đường duy nhất được phép là hành lang chạy dọc bờ biển Iran, bất kỳ lộ trình nào khác đều bị coi là "không thể chấp nhận và cực kỳ nguy hiểm".
Lực lượng này cũng lên án điều mà họ gọi là "luồng di chuyển mới do một số cơ quan chức năng công bố", tuy không nêu đích danh tổ chức nào. IRGC cảnh báo sẽ "xử lý" các phương tiện vi phạm nhưng không nêu rõ biện pháp cụ thể.
Trước đó, ngày 18/6, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp thuộc Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) đã công bố tuyến di chuyển phía nam, dọc theo bờ biển Oman, là "tuyến đường khuyến nghị" và "được đảm bảo không có thủy lôi", kèm theo các tọa độ cụ thể. Đây có thể chính là lộ trình bị IRGC phản đối.
Bối cảnh: Từ phong tỏa đến bản ghi nhớ 60 ngày
Eo biển Hormuz - điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 30 km, nằm giữa Iran và các quốc gia vùng Vịnh - là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng toàn cầu phải đi qua. Tuyến đường này bị đóng cửa sau khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2.
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ chung, theo đó Iran dỡ phong tỏa eo biển và các tàu thương mại được phép đi qua miễn phí trong vòng 60 ngày. Bản ghi nhớ cũng công nhận Iran có một số hình thức kiểm soát nhất định tại đây, đồng thời giao Iran và Oman xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải. Tuy nhiên, văn bản này không đề cập điều kiện nào sẽ được áp dụng sau khi hết thời hạn 60 ngày.
Iran - Oman bàn về phí dịch vụ, Mỹ phản đối gay gắt
Ngày 23/6, Iran và Oman thông báo thành lập nhóm công tác chung giữa bộ ngoại giao hai nước nhằm đạt thỏa thuận về quản lý hàng hải tại eo biển Hormuz, bao gồm các dịch vụ sẽ được cung cấp và "chi phí đi kèm phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế".
Phía Iran nhiều lần nhấn mạnh khoản tiền này là "phí dịch vụ" chứ không phải phí quá cảnh. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định đây chỉ là cách diễn đạt né tránh về mặt câu chữ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngay lập tức phản bác. Phát biểu tại cuộc họp Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh ở Bahrain ngày 25/6, ông Rubio tuyên bố Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ khoản phí nào để đi qua eo biển Hormuz và cảnh báo đây là tiền lệ nguy hiểm.
"Các tuyến đường thủy quốc tế không thuộc về bất kỳ quốc gia nào. Đây là một nguyên tắc nền tảng trên thế giới ngày nay, nếu không có nó, thế giới sẽ rơi vào hỗn loạn hoàn toàn. Nếu chúng ta chấp nhận việc thu phí sử dụng một tuyến đường thủy quốc tế chỉ vì nó nằm gần lãnh thổ của mình, điều này sẽ lan rộng khắp thế giới như một dịch bệnh", ông Rubio phát biểu.
Hai bên hiện vẫn đang trong quá trình đàm phán, và chưa rõ thỏa thuận nào sẽ có hiệu lực sau khi giai đoạn miễn phí 60 ngày kết thúc.
Câu hỏi thường gặp
IRGC cảnh báo gì về eo biển Hormuz ngày 25/6?
IRGC yêu cầu tàu thuyền chỉ được đi theo tuyến do Iran quy định và phải phối hợp với hải quân IRGC qua kênh 16, cảnh báo sẽ 'xử lý' các phương tiện vi phạm.
Mỹ và Iran đã ký thỏa thuận gì về eo biển Hormuz?
Ngày 17/6, hai bên ký bản ghi nhớ chung cho phép tàu thương mại đi qua Hormuz miễn phí trong 60 ngày, song không đề cập điều kiện sau thời hạn đó.
Iran có được thu phí tàu qua eo biển Hormuz không?
Iran khẳng định quyền thu 'phí dịch vụ', nhưng Mỹ phản đối, và nhiều chuyên gia vận tải biển cho rằng đây chỉ là cách diễn đạt né tránh so với phí quá cảnh.
Eo biển Hormuz quan trọng như thế nào với kinh tế thế giới?
Khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, khiến đây là một trong những tuyến hàng hải huyết mạch nhất thế giới.
Theo Thanh Niên, VnExpress, Dân Trí, Tuổi Trẻ
