Thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự giữa Mỹ và Saudi Arabia
Ngày 20/2/2024, Mỹ và Saudi Arabia ký hai thỏa thuận đặt nền móng cho chương trình hợp tác hạt nhân dân sự kéo dài nhiều thập kỷ. Các văn kiện gồm "hợp tác hạt nhân vì mục đích hòa bình" và "đảm bảo song phương" được ký bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Abdulaziz bin Salman. Bộ Năng lượng Mỹ xác nhận thỏa thuận sẽ thúc đẩy mục tiêu kinh tế và chiến lược, đồng thời duy trì các tiêu chuẩn cao về an toàn và không phổ biến hạt nhân.
Theo báo Wall Street Journal, thỏa thuận cho phép các công ty Mỹ có thể xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Saudi Arabia nếu kết quả nghiên cứu chung Mỹ-Saudi xác định là cần thiết. Đây là một bước đột phá so với các thỏa thuận hợp tác hạt nhân trước đây của Mỹ, vốn nghiêm cấm làm giàu uranium để tránh nguy cơ phát triển vũ khí hạt nhân.
Chính sách chuyển hướng và những lo ngại an ninh
Thỏa thuận này diễn ra trong bối cảnh xung đột căng thẳng Mỹ-Iran đang kéo dài liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Việc cho phép Saudi Arabia tham gia vào chuỗi giá trị làm giàu uranium được coi là một bước thay đổi chính sách đáng chú ý của Mỹ. Một số chuyên gia và nghị sĩ hai đảng tại Quốc hội Mỹ bày tỏ quan ngại rằng điều này có thể kích hoạt cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân mới trong khu vực Trung Đông vốn đã bất ổn.
Thượng nghị sĩ Bernie Sanders chú ý đến sự mâu thuẫn trong lập luận của chính quyền Mỹ khi vừa chỉ trích Iran, vừa cấp phép hợp tác làm giàu uranium với Saudi Arabia, quốc gia có chế độ chính trị bị xem là độc tài. Ông Edward Markey cho rằng thỏa thuận có nguy cơ làm suy yếu an ninh Mỹ và các đồng minh khi có thể mở đường cho Saudi Arabia phát triển vũ khí hạt nhân, gây bất ổn trong khu vực.
Lợi ích kinh tế và cạnh tranh quốc tế
Đối với Mỹ, thỏa thuận không chỉ thúc đẩy hợp tác kinh tế với Saudi Arabia mà còn giúp American companies như Westinghouse Electric giành chỗ đứng tại thị trường Trung Đông, vốn đang thu hút các đối thủ cạnh tranh như Nga và Trung Quốc. Trước đó, Nga đã xây dựng các nhà máy điện hạt nhân tại Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập, hai đồng minh lớn của Mỹ trong khu vực.
Chính quyền Trump từng sử dụng thỏa thuận này như một công cụ chiến lược để tích hợp Saudi Arabia vào chuỗi an ninh khu vực, kèm theo các nỗ lực bình thường hóa quan hệ giữa Riyadh và Israel. Song điều này vẫn chưa hoàn toàn thành hiện thực với tình hình xung đột phức tạp.
Đánh giá và phản ứng từ cộng đồng quốc tế
Các tổ chức giám sát không phổ biến vũ khí hạt nhân và chuyên gia quốc tế cảnh báo thỏa thuận có thể làm suy yếu các quy chuẩn toàn cầu về kiểm soát hạt nhân, dễ dẫn đến việc một số quốc gia Trung Đông khác đòi hỏi quyền làm giàu uranium và có thể thu hẹp khoảng cách để sản xuất vũ khí hạt nhân.
Những ý kiến như của Henry Sokolski, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Chính sách Không phổ biến, cho rằng chính phủ Mỹ chủ quan khi tin rằng có thể kiểm soát việc làm giàu uranium tại Saudi Arabia, vì thực tế không có cơ chế bảo vệ tuyệt đối.
Trong khi đó, phía Mỹ khẳng định thỏa thuận bảo đảm "tiêu chuẩn cao nhất" về an toàn và không phổ biến và sẽ được trình Quốc hội Mỹ xem xét. Với Đảng Cộng hòa nắm đa số, khả năng thỏa thuận bị cản trở là thấp.
Những yếu tố then chốt trong bối cảnh khu vực
Đây là thỏa thuận hạt nhân dân sự đáng chú ý nhất của Mỹ với một quốc gia vùng Vịnh kể từ khi Washington ký hợp tác tương tự với Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) năm 2009, quốc gia không tiến hành làm giàu uranium. Tuy nhiên, khu vực vẫn đối mặt với rủi ro an ninh lớn, khi các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng diễn ra thường xuyên, đặc biệt từ Iran.
Việc Saudi Arabia có thể được phép phát triển công nghệ làm giàu uranium được cho là động thái nhằm tăng cường vị thế chiến lược của quốc gia này, đồng thời làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác an ninh với Mỹ trong bối cảnh căng thẳng Iran - Saudi ngày càng tăng cao.
Những điều rút ra từ bài viết
- Thỏa thuận mở cửa khả năng Saudi Arabia làm giàu uranium, phá vỡ chuẩn mực không phổ biến hạt nhân hiện hành.
- Mỹ nhấn mạnh thỏa thuận nhằm mục tiêu kinh tế và chiến lược lâu dài giữa hai nước.
- Giới lập pháp Mỹ và chuyên gia an ninh cảnh báo nguy cơ kích hoạt cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân khu vực.
- Đây là bước chuyển chính sách đáng chú ý trong chiến lược hạt nhân của Mỹ tại Trung Đông.
- Thỏa thuận cho phép Mỹ củng cố vị thế cạnh tranh trước Nga và Trung Quốc tại thị trường năng lượng hạt nhân vùng Vịnh.
Nguồn tham khảo
- Korea Times - US announces civilian nuclear deal with Saudi Arabia
- GNews auto: persian gulf states - The US announces a historic nuclear agreement with Saudi Arabia. - Vietnam.vn
- The Japan Times - Trump signs nuclear sharing deal with Saudi Arabia in policy shift
- CBS News - Here's what the U.S.-Saudi Arabia nuclear deal will do
- CBS News - Here's what's in the U.S.-Saudi Arabia nuclear deal
- TASS - US Department of Energy announces signing of nuclear program deal with Saudi Arabia
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 3 nguồn độc lập.
- Korea Times
- The Japan Times
- CBS News
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
