Cuộc đối đầu kéo dài giữa Mỹ và Iran
Sau giai đoạn ngừng bắn ba tuần, Mỹ và Iran đã tái khởi động các cuộc giao tranh mạnh mẽ với đợt tập kích ăn miếng trả miếng liên tiếp. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tái áp đặt lệnh phong tỏa cảng biển Iran nhằm cắt nguồn thu dầu, trong khi Tehran khẳng định sẽ chiến đấu đến cùng để bảo vệ lợi ích quốc gia. Chiến lược đối đầu kéo dài này chủ yếu nhằm đẩy đối phương đến giới hạn chịu đựng, thay vì tìm kiếm giải pháp đàm phán hòa bình như trước đây.
Chuyên gia David S. Cloud của Wall Street Journal nhận định cả Washington và Tehran đang tập trung gia tăng áp lực trong bối cảnh thời gian trở thành nhân tố quyết định. Ông Trump muốn kết thúc xung đột trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ tháng 11 và trước khi giá xăng dầu tăng trở lại ảnh hưởng tiêu cực tới người dân Mỹ. Trong khi đó, Iran kỳ vọng có thể trụ vững lâu hơn, cố gắng giảm thiểu tổn thất kinh tế do lệnh phong tỏa đồng thời tránh một cuộc tấn công quy mô lớn mới từ Mỹ và đồng minh Israel.
Chiến thuật và mục tiêu của hai bên
Đối với Iran, trọng điểm là duy trì kiểm soát tại eo biển Hormuz, sử dụng đội xuồng cao tốc và tên lửa diệt hạm nhằm ngăn chặn tàu thuyền ra vào vịnh Ba Tư. Nếu thành công, Tehran sẽ gây áp lực lớn lên chính quyền ông Trump, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ đang tới gần. Rosemary Kelenic, giám đốc chương trình Trung Đông tại tổ chức Defense Priorities, nhận định Iran tin rằng chỉ cần tấn công vài tàu là đủ để làm gián đoạn vận tải qua eo biển này.
Trong khi đó, Mỹ tập trung chiến lược làm suy yếu các cơ sở quân sự Iran có thể đe dọa hoạt động hàng hải tại Hormuz thông qua các đợt không kích, đồng thời siết chặt phong tỏa cảng biển để cắt giảm nguồn thu dầu của Tehran. Mặc dù biện pháp này có hiệu quả giới hạn ban đầu, nhưng khi áp lực và tổn thất gia tăng, Washington kỳ vọng có thể làm suy giảm đáng kể năng lực kinh tế và quân sự của Iran.
Tình hình thực địa và tác động lên thị trường dầu mỏ
Quân đội Mỹ đã giải phóng thủy lôi ở khu vực hàng hải phía nam Hormuz thuộc lãnh hải Oman, tạo điều kiện cho hơn 800 tàu thương mại di chuyển an toàn qua tuyến đường này trong hai tháng qua. Tuy nhiên, sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ ngày 7/7, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã sử dụng tên lửa và drone tấn công các tàu hàng, buộc họ chuyển hướng sang các tuyến đường phía bắc sát bờ biển Iran.
Đợt đối đầu tái phát đã làm gián đoạn vận tải hàng hải khu vực, đẩy giá dầu dầu thô Brent tăng 1,7%, đạt 84,73 USD mỗi thùng vào ngày 14/7, đồng thời tăng tổng cộng hơn 11% trong hai ngày gần đây. Mức giá này vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh trên 100 USD trong giai đoạn đầu xung đột.
Mỹ cũng triển khai máy bay chiến đấu, UAV và trực thăng tuần tra tuyến hàng hải để ngăn chặn các cuộc tấn công từ Iran, song nhiều vụ phóng tên lửa cự ly gần khiến Washington không kịp phản ứng, dẫn đến thiệt hại cho các tàu thương mại. Lầu Năm Góc đang cân nhắc triển khai tàu khu trục tên lửa dẫn đường để hộ tống tàu chở dầu và tàu thương mại qua vùng biển này, nhưng việc thực thi lệnh phong tỏa cảng biển Iran toàn diện có thể gây khó khăn cho chiến dịch hộ tống theo đoàn.
Quan điểm từ hai phía và nguy cơ leo thang xung đột
Phát ngôn viên quân đội Iran, Chuẩn tướng Mohammad Akraminia, nhấn mạnh phương án duy nhất nhằm mở lại eo biển Hormuz là Mỹ phải tôn trọng quyền lợi của Iran và tuân thủ các điều khoản trong bản ghi nhớ Islamabad. Ông cảnh báo Tehran sẽ không chấp nhận bất kỳ áp lực hoặc can thiệp quân sự nào để thay đổi hiện trạng.
Các chuyên gia phân tích đánh giá rằng trong cuộc cạnh tranh dài hơi này, Iran đang có phần lợi thế nếu duy trì được cường độ xung đột hiện tại. Mặc dù phong tỏa cảng gây tác động tiêu cực tới nền kinh tế, Tehran đã chứng minh họ đủ sức chịu đựng và đã nỗ lực phục hồi các kho tên lửa và hệ thống phòng không bị ảnh hưởng bởi giao tranh trước đó.
Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn rủi ro khi ông Trump muốn kéo dài tác chiến vì những đòn trả đũa của Iran có thể lan rộng sang các đồng minh Mỹ trong khu vực và ngay cả Israel. Dự trữ tên lửa đánh chặn của Mỹ đã giảm sút trong xung đột, làm tăng độ rủi ro cho chính quyền Washington trong kịch bản kéo dài giao tranh.
Áp lực chính trị và thách thức nội bộ đối với chính quyền Mỹ
Cuộc bầu cử giữa kỳ sắp đến khiến chính quyền Trump đối mặt áp lực không nhỏ khi việc leo thang xung đột có thể làm giảm sự ủng hộ từ cử tri, đặc biệt là nhóm cốt lõi của phong trào MAGA vốn không mặn mà với các chiến dịch can thiệp quân sự ở nước ngoài. Nhà bình luận Joe Rogan cũng nhận định tổng thống có thể gây bất lợi lớn cho đảng Cộng hòa khi sa lầy vào cuộc khủng hoảng Iran.
Nhiều chuyên gia quốc phòng cảnh báo trước nguy cơ Mỹ bị cuốn sâu vào một cuộc chiến leo thang không lối thoát, chủ yếu dựa vào các đợt không kích nhằm làm suy yếu Iran nhưng không đủ để thay đổi thâm sâu thế trận trên đất Iran. Không ít nguồn tin thân cận chính quyền Trump cũng bày tỏ bất mãn với sự kéo dài không có hồi kết của xung đột.
Trong bối cảnh này, chính phủ Mỹ đang đối mặt với bài toán khó khăn trong việc cân bằng giữa áp lực quân sự nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mà không gây ra leo thang chiến tranh trên diện rộng, đồng thời duy trì sự ủng hộ chính trị trong nước trước thềm bầu cử quan trọng.
Thanh Tâm (Theo WSJ, The Times, Politico)
Những điều rút ra từ bài viết
- Mỹ và Iran đang duy trì chiến lược đối đầu kéo dài tại eo biển Hormuz, ưu tiên sức bền hơn là đàm phán nhanh chóng.
- Iran tập trung ngăn chặn vận tải qua eo biển Hormuz bằng các đội xuồng cao tốc và tên lửa diệt hạm để gây áp lực lên Mỹ.
- Mỹ tái áp đặt phong tỏa cảng biển Iran nhằm cắt nguồn thu dầu, đồng thời không kích làm suy yếu cơ sở quân sự Iran có khả năng đe dọa hàng hải.
- Xung đột kéo dài đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt, gây ảnh hưởng tới kinh tế và chính trị trong khu vực và thế giới.
- Áp lực bầu cử giữa kỳ và lo ngại leo thang xung đột khiến chính quyền Mỹ phải đối mặt với nhiều thách thức nội bộ và chiến lược.
Nguồn tham khảo
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
