Những điểm chính
- Mỹ và Iran đồng ý ngừng tấn công qua lại và sẽ gặp nhau tại Doha, Qatar vào ngày 30-6 để đàm phán về eo biển Hormuz.
- Căng thẳng leo thang từ ngày 25-6 sau vụ tàu chở hàng bị tấn công tại eo biển Hormuz, dẫn đến các cuộc tập kích qua lại giữa Mỹ và Iran vào ngày 28-6.
- Nguyên nhân cốt lõi là bất đồng trong cách diễn giải bản ghi nhớ (MOU) về eo biển Hormuz, trong đó đường dây nóng quân sự Mỹ - IRGC dự kiến thiết lập sau đàm phán tại Thụy Sĩ vẫn chưa hoạt động đến ngày 27-6.
- Tổng thống Trump cảnh báo Iran 'sẽ không còn tồn tại nữa' nếu không tuân thủ thỏa thuận và buộc Mỹ dùng biện pháp quân sự.
- Giá dầu Brent tăng 52 cent lên 72,51 USD/thùng và WTI tăng 71 cent lên 69,94 USD/thùng vào sáng 29-6 sau đợt leo thang xung đột.
Mỹ và Iran đã đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công qua lại, đồng thời lên kế hoạch tổ chức vòng đàm phán mới tại thủ đô Doha của Qatar vào ngày 30-6, trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang và giá dầu thế giới biến động mạnh.
Hai bên nhất trí ngừng tấn công, chuẩn bị đối thoại
Theo trang tin Axios của Mỹ, một quan chức cấp cao của Mỹ xác nhận Washington và Tehran đã thống nhất chấm dứt giao tranh. "Chúng tôi đã quyết định chấm dứt mọi hoạt động quân sự", vị quan chức này nói với Axios.
Hãng tin Reuters cũng dẫn lời một quan chức Mỹ khác cho biết hai bên sẽ tạm thời xuống thang, tàu thuyền được phép lưu thông tự do trong khi các cuộc đàm phán kỹ thuật về nội dung bản ghi nhớ (MOU) giữa hai nước vẫn tiếp tục. Cuộc gặp dự kiến ngày 30-6 được xác nhận bởi ít nhất hai quan chức Mỹ cùng một nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán.
Đáng chú ý, cuộc gặp này ban đầu được lên kế hoạch tổ chức tại Thụy Sĩ để bàn về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, do tình hình căng thẳng leo thang, địa điểm đã được chuyển sang Qatar và trọng tâm thảo luận cũng chuyển sang vấn đề eo biển Hormuz.
Một quan chức Mỹ khác nhấn mạnh rằng tiến trình ngoại giao vẫn đi đúng hướng. "Không có điều gì bị hủy bỏ cả. Các cuộc đàm phán kỹ thuật liên quan đến việc thực thi bản ghi nhớ vẫn đi đúng hướng, và các kênh giảm xung đột vẫn đang hoạt động ổn định sau Hội nghị thượng đỉnh hồ Lucerne", vị quan chức này cho biết, đề cập đến các cuộc đàm phán gần đây tại Thụy Sĩ.
Nguyên nhân bùng phát căng thẳng mới
Đợt leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ bắt đầu từ ngày 25-6, khi một tàu chở hàng bị tấn công tại eo biển Hormuz. Tiếp đó, hai bên liên tiếp thực hiện các cuộc tấn công qua lại nhằm vào cơ sở quân sự và tàu thuyền của nhau.
Ngày 28-6, Iran phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) vào các địa điểm quân sự của Mỹ ở khu vực vùng Vịnh, trong đó có Bahrain. Đây là hành động đáp trả sau khi Mỹ thực hiện không kích vào các mục tiêu quân sự của Iran gần eo biển Hormuz vào cùng ngày. Tehran cảnh báo các vi phạm thỏa thuận ngừng bắn sẽ "dẫn đến việc đình trệ hoàn toàn tất cả các tiến trình ngoại giao".
Căng thẳng xuất phát từ cách hai bên diễn giải khác nhau về bản ghi nhớ đã ký, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến eo biển Hormuz. Theo bản ghi nhớ, Iran cam kết bảo đảm tàu thương mại được đi lại an toàn qua eo biển này, còn Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Trong các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ, phái đoàn Mỹ do Phó tổng thống J.D. Vance dẫn đầu đã nhất trí với Iran về việc thiết lập một đường dây nóng giữa quân đội Mỹ và Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) để phối hợp điều phối hàng hải tại eo biển Hormuz. Song đến ngày 27-6, đường dây này vẫn chưa đi vào hoạt động, trong khi Iran đơn phương yêu cầu tàu thuyền phải phối hợp trước khi qua eo biển.
Cảnh báo từ Tehran và Washington
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, trong chuyến thăm Baghdad ngày 28-6, tuyên bố mọi nỗ lực sử dụng tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz ngoài những tuyến đã được thống nhất với Mỹ sẽ "làm gia tăng căng thẳng". Ông cũng kêu gọi xây dựng khuôn khổ an ninh khu vực với các nước vùng Vịnh.
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump đưa ra cảnh báo cứng rắn trên mạng xã hội: "Có thể sẽ đến một thời điểm mà chúng ta không thể nhượng bộ thêm được nữa, và sẽ bị buộc phải hoàn thành bằng biện pháp quân sự công việc mà chúng ta đã khởi đầu rất thành công. Nếu điều đó xảy ra, Iran sẽ không còn tồn tại nữa".
Tình hình Lebanon và giá dầu
Song song với diễn biến Mỹ - Iran, tình hình tại Lebanon tiếp tục căng thẳng. Ngày 28-6, quân đội Israel thông báo đã cho nổ tung một đường hầm lớn ở miền nam Lebanon. Theo tuyên bố chung của Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz và Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đường hầm này dài hơn 200m, sâu trên 25m và chứa hàng trăm vũ khí cùng nhiều bệ phóng được thiết kế để tấn công Israel. Họ cho biết phía Israel đã thông báo trước cho Mỹ và đại diện Mỹ tại Lebanon. Nhóm vũ trang Hezbollah tuyên bố có quyền đáp trả, trong khi Bộ Y tế Lebanon ghi nhận hai người bị thương do lựu đạn gây choáng của Israel.
Trên thị trường năng lượng, giá dầu thế giới tăng trở lại vào sáng 29-6 sau chuỗi biến động do xung đột Mỹ - Iran. Tính đến 23h13 GMT ngày 28-6, giá dầu thô Brent tăng 52 cent (tương đương 0,67%) lên 72,51 USD/thùng; giá dầu WTI của Mỹ tăng 71 cent (tương đương 1,03%) lên 69,94 USD/thùng. Trước đó, dầu Brent đã giảm tới 10,6% trong tuần trước - tuần giảm thứ ba liên tiếp - trước khi phục hồi nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Mỹ và Iran đồng ý gặp nhau ở đâu và khi nào?
Hai bên dự kiến gặp nhau tại thủ đô Doha của Qatar vào ngày 30-6 để giải quyết bất đồng liên quan đến eo biển Hormuz.
Nguyên nhân nào khiến Mỹ và Iran tấn công lẫn nhau trở lại vào ngày 28-6?
Căng thẳng bùng phát từ ngày 25-6 sau vụ tàu chở hàng bị tấn công tại eo biển Hormuz, xuất phát từ cách hai bên diễn giải khác nhau về bản ghi nhớ đã ký, đặc biệt là điều khoản về quyền lưu thông tàu thuyền.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được ký vào ngày nào?
Theo thông tin từ các nguồn, lệnh ngừng bắn tạm thời được đồng ý vào ngày 17-6, nhưng chỉ cầm cự được 11 ngày trước khi hai bên nối lại tấn công nhau.
Giá dầu thế giới biến động thế nào trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran?
Giá dầu Brent tăng 52 cent lên 72,51 USD/thùng và WTI tăng 71 cent lên 69,94 USD/thùng vào sáng 29-6. Trước đó, dầu Brent đã giảm 10,6% trong tuần trước - tuần giảm thứ ba liên tiếp - khi lượng dầu qua eo biển Hormuz tăng cao trước khi xung đột tái bùng phát.
Theo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Dân Trí
