Thỏa thuận hợp tác hạt nhân giữa Mỹ và Saudi Arabia
Ngày 19/7/2023, Mỹ và Saudi Arabia đã chính thức ký kết một thỏa thuận hợp tác công nghệ hạt nhân, được xem là bước ngoặt trong chính sách hạt nhân của Washington tại Trung Đông. Thỏa thuận được ký bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman, với mục tiêu phát triển năng lượng hạt nhân hòa bình, giúp Saudi Arabia đa dạng hóa nguồn năng lượng, đồng thời mở rộng quan hệ thương mại giữa hai nước.
Hợp đồng này bao gồm cả một thỏa thuận song phương về các biện pháp kiểm soát và an toàn hạt nhân, nhằm đảm bảo việc phát triển công nghệ trong khuôn khổ các tiêu chuẩn bảo đảm cao nhất, theo tuyên bố của Bộ Năng lượng Mỹ.
Khả năng làm giàu uranium và phản ứng quốc tế
Điểm đáng chú ý trong thỏa thuận là mở khả năng cho các công ty Mỹ xây dựng nhà máy làm giàu uranium tại Saudi Arabia, nếu như các nghiên cứu chung giữa hai bên xác định là cần thiết. Điều này đánh dấu một sự thay đổi lớn so với các thỏa thuận chia sẻ công nghệ hạt nhân trước đây, vốn nghiêm cấm việc làm giàu uranium nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.
Sự thay đổi này đã gây ra nhiều phản đối và lo ngại từ các chuyên gia phi phổ biến vũ khí hạt nhân và một số nghị sĩ Mỹ. Họ cảnh báo rằng việc cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium có thể dẫn đến nguy cơ nước này phát triển vũ khí hạt nhân, từ đó gây ra cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân trong khu vực Trung Đông vốn đã căng thẳng.
Thượng nghị sĩ Edward Markey, thành viên đảng Dân chủ từ Massachusetts, phê phán thỏa thuận này khi cho rằng nó có thể đe dọa an ninh của Mỹ và các đồng minh trong khu vực.
Bối cảnh khu vực và chính trị liên quan
Thỏa thuận được ký trong bối cảnh Mỹ đang triển khai các hoạt động quân sự ở Trung Đông, mà Tổng thống Donald Trump lý giải là nhằm ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran và ngăn chặn sự lan rộng của vũ khí hạt nhân trong khu vực. Căng thẳng giữa Iran và Saudi Arabia đã thúc đẩy Riyadh tăng cường hợp tác an ninh với Mỹ.
Tuy nhiên, bình luận từ giới phân tích nhấn mạnh đây là sự mâu thuẫn khi Mỹ vừa hành động nhằm hạn chế Iran làm giàu uranium, song lại mở ra khả năng tương tự cho Saudi Arabia. Theo chuyên gia kinh tế Dina Esfandiary, đây là sự thay đổi chính sách có thể kích hoạt cuộc chạy đua hạt nhân mới tại Trung Đông.
Ảnh hưởng đến ngành công nghiệp hạt nhân và cạnh tranh quốc tế
Thỏa thuận mang lại lợi ích kinh tế lớn cho các công ty hạt nhân Mỹ, như Westinghouse Electric, khi Riyadh dự kiến chi hàng chục tỷ USD để xây dựng cơ sở hạt nhân. Đồng thời, đây cũng là cách Mỹ củng cố ảnh hưởng an ninh tại một đồng minh then chốt trong khu vực.
Tuy nhiên, thỏa thuận này cũng được xem là một phần trong đấu trường cạnh tranh toàn cầu về công nghệ hạt nhân, khi các đối thủ như Nga đã tham gia vào dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở các quốc gia Trung Đông khác như Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập thông qua Rosatom.
Lo ngại từ các tổ chức giám sát và cộng đồng quốc tế
Các tổ chức giám sát phi phổ biến và các chuyên gia cảnh báo rằng thỏa thuận này có thể tạo tiền lệ cho các quốc gia Trung Đông khác cũng yêu cầu quyền làm giàu nhiên liệu hạt nhân và đưa khu vực tiến gần hơn tới nguy cơ arsenals hạt nhân.
Henry Sokolski, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Chính sách Phi phổ biến, cho rằng chính quyền Trump đang quá lạc quan về các biện pháp bảo đảm, bởi trên thực tế không có cơ chế nào đủ mạnh để ngăn Saudi Arabia phát triển vũ khí hạt nhân nếu họ quyết tâm làm như vậy.
Phản ứng chính trị và tương lai của thỏa thuận
Hiện luật pháp Mỹ yêu cầu Tổng thống báo cáo Quốc hội về các thỏa thuận công nghệ hạt nhân. Thỏa thuận Mỹ-Saudi sẽ được gửi tới Quốc hội xem xét, nơi có thể chặn lại nếu đạt đủ đa số phủ quyết. Tuy nhiên, để ngăn chặn thỏa thuận này, Quốc hội Mỹ cần đạt đa số áp đảo, điều khá khó khăn trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Saudi đang được ưu tiên.
Đây cũng là một thách thức chính sách đối với các nhà lập pháp Mỹ vừa muốn ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, vừa không muốn mất đi liên kết chiến lược với Saudi Arabia trong khu vực Trung Đông đầy biến động.
Trước đó, chính quyền Biden từng cân nhắc gộp thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia vào một kế hoạch hòa giải rộng lớn hơn trong khu vực, bao gồm việc Riyadh bình thường hóa quan hệ với Israel, nhưng kế hoạch này chưa được thực hiện do các biến động mới trên địa bàn.
Những điều rút ra từ bài viết
- Thỏa thuận mở rộng khả năng làm giàu uranium của Saudi Arabia, gây quan ngại về an ninh hạt nhân khu vực.
- Việc này đánh dấu sự thay đổi chính sách phi phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ tại Trung Đông.
- Thỏa thuận tăng cường quan hệ thương mại và an ninh giữa Mỹ và Saudi Arabia.
- Nguy cơ kích hoạt cuộc chạy đua hạt nhân trong khu vực Trung Đông.
- Quốc hội Mỹ đối mặt thách thức trong việc cân bằng giữa an ninh và lợi ích chiến lược.
Nguồn tham khảo
- GNews auto: iran us trade - The US announces a historic nuclear agreement with Saudi Arabia. - Vietnam.vn
- The Japan Times - Trump signs nuclear sharing deal with Saudi Arabia in policy shift
- CBS News - Here's what the U.S.-Saudi Arabia nuclear deal will do
- CBS News - Here's what's in the U.S.-Saudi Arabia nuclear deal
- TASS - US Department of Energy announces signing of nuclear program deal with Saudi Arabia
- News.com.au - US announces civilian nuclear deal with Saudi Arabia - News.com.au
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 2 nguồn độc lập.
- The Japan Times
- CBS News
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
