NATO đối mặt bài toán "tiền nhiều, súng ít"

Ngân sách quốc phòng châu Âu và Canada đã tăng gần 20% trong năm 2025, nhưng NATO lại đang phải đối mặt với bài toán khó hơn: làm thế nào để chuyển những đồng tiền đó thành năng lực chiến đấu thực sự khi ngành công nghiệp quốc phòng chưa thể bắt kịp nhu cầu.

Tiền có, nhưng vũ khí thì chưa

Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã đặt vấn đề này thẳng thắn tại cuộc họp với các Bộ trưởng Quốc phòng thành viên ở Bỉ hồi giữa tháng trước: "Tiền rất quan trọng, nhưng chúng ta không thể chặn tên lửa hay xe tăng chỉ bằng những tờ USD hay euro. Chúng ta cần chuyển đổi số tiền này thành năng lực tác chiến tức thời, phải khẩn trương lên".

Thông điệp này tiếp tục được ông nhắc lại trong chuyến thăm Mỹ tuần trước, khi trả lời phóng viên tại Nhà Trắng rằng các đồng minh châu Âu và Canada "đang trên lộ trình cân bằng mức chi tiêu với Mỹ". Tại sự kiện do Hội đồng Đại Tây Dương tổ chức ở Washington, ông Rutte nhấn mạnh mức tăng ngân sách hiện đã chạm tới "giới hạn năng lực hấp thụ" của nền quốc phòng châu Âu, đòi hỏi các nước phải chuyển trọng tâm sang mở rộng năng lực sản xuất.

"Chúng ta phải đảm bảo khả năng giải ngân số tiền đó, tìm đủ nhân lực và mở rộng năng lực sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng", ông nói. Lãnh đạo NATO cũng cho biết liên minh sẽ công bố các sáng kiến chi tiêu quốc phòng quy mô lớn tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ ngày 7-8/7.

Xung đột thực chiến bộc lộ điểm yếu

Giới quan sát không bất ngờ trước thực trạng này. Xung đột tại Ukraine đã phơi bày những hạn chế sâu xa của ngành quốc phòng châu Âu: giao hàng trì trệ, thiếu dây chuyền sản xuất chiến lược. Xung đột tại Trung Đông cũng khiến kho dự trữ của Mỹ suy giảm đáng kể, làm trầm trọng thêm bài toán bổ sung khí tài.

Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), sản lượng đạn pháo châu Âu đã tăng từ khoảng 300.000 quả/năm vào năm 2022 lên mục tiêu 2 triệu quả, nhưng vẫn chưa đủ cho kịch bản xung đột kéo dài. Các chuyên gia cảnh báo nếu chiến sự quy mô lớn xảy ra tại châu Âu, các thành viên NATO có thể nhanh chóng cạn kiệt tên lửa phòng không và nhiều loại vũ khí thiết yếu khác.

Camille Grand, Tổng thư ký Hiệp hội Công nghiệp Quốc phòng châu Âu (ASD), thừa nhận: "Nhiều doanh nghiệp quốc phòng đang đầu tư rất lớn vào năng lực sản xuất, nhưng liệu chúng ta đã được như kỳ vọng hay chưa? Có lẽ là chưa".

Thị trường phân mảnh cản trở tăng tốc

Một trong những nút thắt lớn nhất là sự rời rạc của thị trường quốc phòng châu Âu. Ủy viên Quốc phòng EU Andrius Kubilius chỉ ra rằng EU hiện có tới 27 thị trường quốc phòng với 27 bộ quy định khác nhau, tạo ra vô số rào cản cho doanh nghiệp.

Theo chuyên gia kinh tế quốc phòng Guntram Wolff thuộc Viện Bruegel (Bỉ), các tập đoàn lớn ít có động lực đầu tư mạnh vì biết họ vẫn sẽ được chính phủ nước mình ưu tiên. Riêng tại Đức, tỷ lệ mua sắm quốc phòng dành cho doanh nghiệp nội địa đã tăng từ khoảng 30% giai đoạn 2020-2021 lên 60% giai đoạn 2025-2026.

Ông Kubilius nhận định châu Âu đã biết cách huy động ngân sách, song vẫn cần học cách sử dụng nguồn lực đó để sản xuất nhiều vũ khí hơn, đổi mới nhanh hơn và hướng tới vượt qua Nga về năng lực công nghiệp quốc phòng.

Ukraine - bài học thực chiến đáng học hỏi

Trong khi công nghiệp quốc phòng châu Âu chủ yếu sản xuất khí tài công nghệ cao nhưng đắt đỏ và khó mở rộng quy mô, Ukraine lại được các nước xem là hình mẫu về khả năng thích ứng. Dù liên tục hứng chịu các đợt tập kích trong hơn 4 năm qua, Ukraine vẫn xây dựng được các dây chuyền sản xuất thiết bị không người lái để phục vụ tiền tuyến - những loại vũ khí phù hợp với thực tế chiến trường hiện đại.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp châu Âu hợp tác với các công ty Ukraine để tận dụng kinh nghiệm và công nghệ đã được kiểm chứng trong thực chiến. ECFR đánh giá việc tích hợp ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vào kiến trúc an ninh châu Âu có thể là bước đầu tư chiến lược, giúp NATO tiếp cận những đổi mới về máy bay không người lái, tác chiến và chia sẻ thông tin tình báo.

Theo VnExpress