Những đề xuất sửa hiến pháp Mỹ kỳ lạ nhất lịch sử

Hiến pháp Mỹ có hiệu lực từ năm 1789 và trải qua hơn hai thế kỷ tồn tại, đây vẫn là một trong những văn kiện lập pháp lâu đời và có sức ảnh hưởng nhất thế giới. Trong suốt chiều dài lịch sử đó, gần 12.000 đề xuất sửa đổi đã được các nghị sĩ trình lên, nhưng chỉ 27 tu chính án được phê chuẩn thành công. Phần lớn các đề xuất bị bác bỏ - trong đó có những ý tưởng khác thường đến mức nếu được thông qua, nước Mỹ ngày nay sẽ là một đất nước hoàn toàn khác.

Đổi tên quốc gia thành "Hợp chúng quốc Trái Đất"

Năm 1866, hạ nghị sĩ George Washington Anderson lần đầu đề xuất thay cụm từ "United States" (Hợp chúng quốc) trong tên gọi chính thức bằng "America", với lý lẽ rằng tên hiện tại chưa phản ánh đúng vị thế và sự thống nhất của quốc gia. Đề xuất này không được chấp thuận.

Nhưng tham vọng đặt lại tên nước không dừng ở đó. Năm 1893, hạ nghị sĩ Lucas Miller đệ trình cùng lúc 46 dự luật, một trong số đó đề xuất đổi tên thành "United States of the Earth" - tức Hợp chúng quốc Trái Đất. Ông lập luận rằng nước Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng đến khi toàn bộ các quốc gia trên thế giới đều gia nhập liên bang. Ý tưởng này ngay lập tức bị dư luận chế giễu và nhanh chóng chìm vào quên lãng.

Xóa bỏ chức danh tổng thống, thay bằng hội đồng

Năm 1860, ngay trước thềm nội chiến, hạ nghị sĩ John William Noell đề xuất bãi bỏ hoàn toàn chức vụ tổng thống và thay bằng một hội đồng hành pháp gồm ba thành viên đến từ ba vùng lãnh thổ khác nhau. Mỗi thành viên có quyền phủ quyết hai người còn lại.

Ý tưởng về hội đồng hành pháp tập thể tiếp tục được nhắc lại vào năm 1878, khi hạ nghị sĩ Milton Isaiah Southard đề xuất thành lập ban lãnh đạo gồm ba "tổng thống" đại diện cho ba khu vực: miền Tây, miền Nam, và khu vực miền Đông cùng miền Trung. Southard cho rằng việc tập trung quyền lực vào một cá nhân mang dáng dấp của chế độ quân chủ - điều mà người dân Mỹ vốn dị ứng sâu sắc.

Bốc thăm để chọn tổng thống

Trong số các ý tưởng cải cách phương thức bầu cử tổng thống, đề xuất của thượng nghị sĩ James Hillhouse năm 1808 được xem là kỳ lạ nhất. Ông đề nghị rút ngắn nhiệm kỳ thượng nghị sĩ từ 6 năm xuống còn 3 năm. Mỗi năm, 1/3 số ghế thượng viện sẽ được bầu lại, và các thượng nghị sĩ sắp mãn nhiệm sẽ bốc thăm từ một chiếc hộp. Người bốc trúng quả bóng màu duy nhất sẽ trở thành tổng thống trong vòng một năm.

Thực ra, Hillhouse không phải người đầu tiên nghĩ đến chuyện bốc thăm. Tại Hội nghị Lập hiến năm 1787, đại diện bang Pennsylvania James Wilson đã gợi ý chọn ngẫu nhiên một nhóm nhỏ nghị sĩ để họ quyết định ai sẽ lãnh đạo đất nước. Sử gia David O. Stewart, tác giả cuốn "The Summer of 1787: The Men Who Invented the Constitution", nhận xét: "Đây là ý tưởng sáng tạo, nhưng hầu như không ai cho rằng đó là một phương án khả thi".

Tranh luận về chức phó tổng thống: bỏ hay nhân lên?

Chức vụ phó tổng thống cũng không thoát khỏi làn sóng đề xuất cải cách. Năm 1897, sử gia Herman Ames của Đại học Pennsylvania thống kê được ít nhất 7 đề xuất xóa bỏ vị trí này, với lý do đây là chức danh "thừa thãi". Hillhouse cũng nằm trong số những người ủng hộ quan điểm đó.

Ngược lại, một số nghị sĩ cho rằng một phó tổng thống là chưa đủ. Năm 1881, hạ nghị sĩ Nathaniel Job Hammond đề nghị lập ra ba chức danh phó tổng thống, xếp theo thứ bậc từ thứ nhất đến thứ ba. Đến năm 1964, thượng nghị sĩ Kenneth Keating đề xuất tách vai trò này thành hai vị trí độc lập, một phụ trách nhánh hành pháp và một phụ trách nhánh lập pháp.

Xóa bỏ Thượng viện

Năm 1911, hạ nghị sĩ Victor Berger đưa ra một đề xuất mang tính triệt để: xóa bỏ hoàn toàn Thượng viện. Ông mô tả đây là "cơ quan cản trở và vô tác dụng, là mối đe dọa đối với các quyền tự do của người dân và là rào cản đối với sự phát triển của xã hội". Theo phương án của Berger, Hạ viện sẽ nắm toàn bộ quyền lập pháp, quyết định của Hạ viện sẽ là "luật tối cao", và cả tổng thống lẫn tòa án đều không có quyền phủ quyết hay tuyên bố vi hiến.

Tranh cãi kéo dài về cử tri đoàn

Không có vấn đề nào trong lịch sử hiến pháp Mỹ kéo theo nhiều đề xuất sửa đổi hơn cơ chế cử tri đoàn. Sử gia Ames từng ghi nhận rằng "không có phần nào của hiến pháp gây ra nhiều sự bất mãn và kéo theo nhiều đề xuất sửa đổi nhằm thay đổi như cơ chế này".

Nguyên nhân cốt lõi là kết quả phiếu đại cử tri không phải lúc nào cũng khớp với phổ thông đầu phiếu. Tình huống ứng viên giành nhiều phiếu toàn quốc hơn nhưng vẫn thua cuộc đã xảy ra 5 lần trong lịch sử: các năm 1824, 1876, 1888, 2000 và 2016.

Nỗ lực bãi bỏ cử tri đoàn từng đến rất gần thành công khi Hạ viện thông qua một đề xuất thay thế bằng bầu cử trực tiếp vào năm 1969, nhưng dự luật không vượt qua được Thượng viện. Tháng 12/2024, hạ nghị sĩ Steve Cohen tiếp tục đệ trình đề xuất tương tự, cho rằng cử tri đoàn là di sản lỗi thời cần được thay thế.

Tranh luận về giới hạn nhiệm kỳ tổng thống

Tu chính án thứ 22, được phê chuẩn năm 1951, giới hạn tổng thống tối đa hai nhiệm kỳ. Kể từ đó, nhiều nghị sĩ đã tìm cách bãi bỏ quy định này. Phe phản đối giới hạn nhiệm kỳ cho rằng Tu chính án thứ 22 "phi dân chủ" vì ngăn cản cử tri bầu người mình tin tưởng nếu người đó đã tại chức hai nhiệm kỳ. Trong khi đó, phe bảo vệ quy định này xem đây là "cơ chế kiểm soát thiết yếu nhằm ngăn chặn sự sùng bái cá nhân và quyền lực tổng thống trở nên quá lớn".

Theo VnExpress