Putin lần đầu thăm quần đảo Kuril tranh chấp với Nhật Bản gây căng thẳng ngoại giao

Chuyến thăm đầu tiên của Tổng thống Nga tới quần đảo Kuril

Vào ngày 13/6, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có chuyến thị sát lịch sử lần đầu tiên tại quần đảo Kuril nằm ở vùng Viễn Đông Nga. Đây là quần đảo gồm bốn hòn đảo chủ yếu nằm gần đảo Hokkaido của Nhật Bản, trong đó Nga coi là lãnh thổ Kuril, còn Nhật Bản gọi là Quần đảo Lãnh thổ Phía Bắc. Kremlin đã công bố video ghi lại cảnh ông Putin tham quan một nhà máy chế biến cá tại đảo Iturup, đồng thời thưởng thức một số sản vật địa phương như trứng cá muối. Trước đó, ông cũng đã tham dự các cuộc tập trận hải quân ở đảo Sakhalin lân cận và chủ trì một cuộc họp liên quan đến an ninh biên giới phía đông nước Nga.

Phản ứng dữ dội từ Nhật Bản và bối cảnh lịch sử

Chuyến thăm của ông Putin nhanh chóng gây ra phản ứng phản đối mạnh mẽ từ phía chính phủ Nhật Bản. Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi nhấn mạnh rằng các đảo trong quần đảo Kuril, bao gồm Etorofu (tên Nhật của Iturup), là lãnh thổ thiêng liêng của Nhật Bản theo lịch sử và luật pháp quốc tế. Tokyo đã lên án hành động này của Nga là vi phạm chủ quyền quốc gia và yêu cầu Nga chấm dứt các hoạt động trên vùng lãnh thổ tranh chấp. Mối quan hệ giữa hai nước vốn đã trở nên căng thẳng và xấu đi sau khi Nga tiến hành cuộc xâm lược Ukraine vào năm 2022, trong khi Moscow lại tăng cường quan hệ với Trung Quốc và Bắc Triều Tiên.

Quần đảo Kuril - điểm nóng địa chính trị từ sau chiến tranh thế giới thứ hai

Quần đảo Kuril bao gồm bốn đảo chính Kunashir (Kunashiri), Habomai, Shikotan và Iturup (Etorofu), tọa lạc trên cung núi lửa kéo dài từ bán đảo Kamchatka (Nga) xuống đảo Hokkaido (Nhật Bản). Vào những ngày cuối của Thế chiến thứ hai, Liên Xô đã chiếm đóng khu vực này sau khi tuyên chiến với Nhật Bản vào ngày 8/8/1945, sáu ngày sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima. Sau chiến tranh, khoảng 17.000 người Nhật sinh sống trên các đảo này đã bị Moscow trục xuất. Nga hiện có khoảng 20.000 cư dân sinh sống trên những hòn đảo có khí hậu khắc nghiệt, nhiều khoáng sản quý giá như vàng, bạc cùng các nguồn cá phong phú.

Quần đảo Kuril có vị trí chiến lược quan trọng, đặc biệt trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh khi Liên Xô duy trì các căn cứ quân sự để đối phó với Mỹ và Nhật Bản. Năm 1956, khi thiết lập quan hệ ngoại giao, lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev từng đề xuất trao trả hai trong số bốn đảo nếu một hiệp ước hòa bình được ký kết giữa hai nước, song các cuộc đàm phán liên tục bị đình trệ kể từ sau sự tan rã của Liên Xô năm 1991. Cho đến nay, vẫn chưa có hiệp ước hòa bình chính thức nào được ký và tranh chấp quần đảo này vẫn là rào cản lớn trong quan hệ Nga - Nhật.

Ý nghĩa và tác động của chuyến thăm

Chuyến thăm của Tổng thống Putin không chỉ khẳng định sự kiểm soát của Nga đối với vùng lãnh thổ này mà còn gửi tín hiệu về sự tiếp tục củng cố vị thế quân sự tại khu vực Viễn Đông trong bối cảnh địa chính trị khu vực ngày càng phức tạp. Việc Nga tổ chức các cuộc tập trận hải quân đồng thời ở Sakhalin chỉ cách không xa Kuril cũng cho thấy sức mạnh quân sự của Moskva tại vùng này. Trong khi đó, Nhật Bản vẫn kiên quyết phản đối và điều này có thể tiếp tục làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa hai bên, đồng thời ảnh hưởng đến cục diện an ninh ở Đông Bắc Á.

Trước đó năm 2010, Nga cũng từng ghi nhận chuyến thăm của cựu Tổng thống Dmitry Medvedev tới quần đảo tranh chấp này, dưới tư cách thủ tướng. Từ đó đến nay, không có nhiều tiến triển trong việc đàm phán giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Đây được xem là một trong những điểm nóng lâu dài trong quan hệ song phương Nga - Nhật.

Việc chăm sóc và phát triển các ngành nghề địa phương như chế biến thủy sản trên các đảo Kuril cũng được Nga chú trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu kinh tế và quân sự tại vùng Viễn Đông.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/4 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 2 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• CNA
• Asharq Al-Awsat
• SCMP Asia
• South China Morning Post

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.