Iran tố Qatar giam giữ bí mật ba phi công
Ngày 15/8, Iran công khai yêu cầu Qatar trả tự do cho ba phi công mà nước này khẳng định đã bị lực lượng Qatar bắt sống sau khi hai chiến đấu cơ bị bắn hạ trong một chiến dịch quân sự vào ngày 2/3 - thời điểm được Iran mô tả là ngày thứ ba của cuộc chiến với Mỹ. Trong thư gửi bà Mirjana Spoljaric, Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế (ICRC), Chuẩn tướng Mohammad Bagherzadeh, người đứng đầu Ủy ban Tìm kiếm người mất tích thuộc Bộ Tổng tham mưu quân đội Iran, nêu tên ba phi công gồm Javad Salehi, Abdolmajid Dashtian và Omran Behraveshian (một số nguồn phiên âm là Imran Behroshian).
Theo ông Bagherzadeh, ba người này nằm trong số bốn thành viên phi hành đoàn trên hai chiến đấu cơ Su-24, đã nhảy dù thoát khỏi máy bay khi bị hệ thống phòng không Qatar bắn trúng trong lúc thực hiện nhiệm vụ nhắm vào một căn cứ quân sự tại Qatar. Ông cho biết cả ba đã bị giam giữ biệt lập suốt sáu tháng, không được phép liên lạc hay gặp gỡ gia đình, đồng thời cáo buộc Qatar vi phạm "các quyền không thể tước đoạt của những tù nhân này, trái với mọi luật lệ và quy định quốc tế". Phía Iran kêu gọi ICRC can thiệp theo dõi số phận của họ.
Bức thư cũng nhắc tới trường hợp phi công thứ tư, Majid Kazemi, người đã thiệt mạng trong cùng chiến dịch và thi thể đã được Qatar trao trả cho Iran. Trước đó, Tehran từng thừa nhận có một phi công tử vong và những người khác mất tích sau nhiệm vụ nhắm vào Qatar, nhưng chưa từng công khai chi tiết về việc ba người còn lại bị bắt sống.
Qatar phủ nhận, khẳng định chỉ phòng thủ hợp pháp
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, ông Majed Al-Ansari, đã lên tiếng "bác bỏ hoàn toàn" các cáo buộc từ phía Iran. Trên mạng xã hội X, ông viết: "Chúng tôi hoàn toàn bác bỏ những cáo buộc đang lan truyền liên quan đến việc giam giữ các phi công Iran và bất ngờ trước những phát ngôn gây hiểu lầm này, đặc biệt vào thời điểm các nỗ lực và sáng kiến ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng khu vực vẫn đang tiếp diễn".
Ông Al-Ansari giải thích rằng lực lượng phòng không Qatar đã thiết lập liên lạc với các máy bay sau khi chúng xâm phạm không phận nước này và sau khi xác nhận quỹ đạo mục tiêu tấn công. "Sau khi tuân thủ các quy tắc giao chiến và tìm cách liên lạc với họ mà không nhận được phản hồi, các biện pháp cần thiết đã được thực hiện để bảo vệ lãnh thổ theo đúng luật pháp quốc tế", ông nói, cho biết Qatar không hề bắt giữ bất kỳ phi công nào còn sống sót.
Về công tác tìm kiếm cứu nạn, ông Al-Ansari cho biết các đội tìm kiếm cứu nạn của Qatar đã thực hiện đầy đủ nhiệm vụ trong việc tìm kiếm thi thể các phi công. Qatar sau đó đã liên lạc với phía Iran để phối hợp trao trả thi thể của một phi công được tìm thấy. Ông cũng cho biết Qatar đã mời một đoàn phía Iran sang xem xét chi tiết về chiến dịch tìm kiếm cứu nạn, nhưng đến nay Tehran vẫn chưa hồi đáp lời mời này.
Bối cảnh vụ tấn công căn cứ Al Udeid
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Iran bùng phát từ ngày 28/2, khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran châm ngòi cho một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn, khiến Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào Israel và các cơ sở quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh. Ngày 2/3, Bộ Quốc phòng Qatar thông báo đã bắn hạ hai máy bay ném bom Su-24 của Iran trong một cuộc tấn công nhắm vào căn cứ không quân Al Udeid - căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ trong khu vực, nơi đặt sở chỉ huy của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Đây được ghi nhận là lần đầu tiên một quốc gia vùng Vịnh công khai xác nhận bắn hạ máy bay Iran trong cuộc xung đột này.
Vụ đánh chặn diễn ra trong làn sóng các cuộc tấn công trả đũa lan rộng khắp vùng Vịnh sau khi chiến sự bùng nổ. Một lệnh ngừng bắn hồi tháng 4, do Pakistan làm trung gian ban đầu, đã tạm thời chấm dứt giao tranh quy mô lớn, nhưng khuôn khổ đàm phán hòa bình sụp đổ vào tháng 6, dẫn tới các cuộc đụng độ lẻ tẻ gần eo biển Hormuz cùng những đợt tấn công mới nhắm vào hoạt động vận tải biển và cơ sở hạ tầng khu vực.
Bất chấp bất đồng liên quan tới vụ phi công, Qatar vẫn duy trì vai trò trung gian hòa giải tích cực, tiếp tục thúc đẩy một giải pháp đàm phán giữa Iran và Mỹ.
Căng thẳng ngoại giao trước hạn chót đàm phán
Tranh cãi về số phận các phi công nổ ra đúng vào lúc các nỗ lực hòa bình rộng lớn hơn đang gặp khó khăn trước một hạn chót quan trọng. Khoảng thời gian đàm phán 60 ngày được thiết lập theo một bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6 sẽ hết hạn vào thứ Hai, trong khi rất ít cuộc đàm phán trực tiếp diễn ra, khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như đình trệ.
Phát biểu trước công chúng tại New York hôm thứ Sáu, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran đang "bị đánh bại rất thảm hại" và cho biết ông sẽ "sớm tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Mỹ". Tehran ngay lập tức bác bỏ phát biểu này. Thứ trưởng Ngoại giao Iran, ông Kazem Gharibabadi, viết trên X rằng tuyến đường thủy chiến lược này "không thể bị chiếm giữ bằng một dòng tweet, cũng không thể bằng một tàu sân bay", đồng thời cảnh báo Iran sẽ tiếp tục thực thi phong tỏa cho đến khi Washington chấp nhận "thực tế thất bại".
Nguồn tham khảo
- BBC - Qatar denies capturing three Iranian pilots after downing fighter jets
- Al Jazeera - Qatar denies it is detaining three Iranian bomber pilots
- Straits Times World - Qatar denies holding Iranian pilots
- Doha News - Qatar denies detaining Iranian pilots, says Iran did not respond to rescue invitation
- Gulf News - Qatar categorically denies claims it is detaining Iranian pilots
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.
- BBC News
- Al Jazeera
- Straits Times World
- Doha News
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
