Qatar bác bỏ cáo buộc giam giữ phi công Iran bị bắn hạ

Iran tố Qatar giam giữ bí mật ba phi công

Chính quyền Tehran hôm thứ Bảy công khai yêu cầu Qatar trả tự do cho ba phi công Iran mà nước này khẳng định đã bị lực lượng Qatar bắt giữ sau khi máy bay chiến đấu của họ bị bắn hạ trong giai đoạn đầu cuộc chiến Mỹ - Iran. Tướng Mohammad Bagherzadeh thuộc lực lượng vũ trang Iran đã gửi một bức thư tới bà Mirjana Spoljaric, Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC), nêu đích danh ba phi công là Javad Salehi, Abdolmajid Dashtian và Omran Behraveshian.

Theo nội dung bức thư được truyền thông Iran công bố, ba người này đã bị giam giữ biệt lập suốt sáu tháng, không được phép liên lạc hay gặp mặt gia đình kể từ khi bị bắt. Tướng Bagherzadeh cáo buộc Qatar vi phạm "các quyền bất khả xâm phạm của những tù nhân này, trái với mọi luật lệ và quy định quốc tế", đồng thời kêu gọi sự can thiệp nhân đạo từ cộng đồng quốc tế. Ông cũng cho biết thi thể của phi công thứ tư, Majid Kazemi, đã được trao trả sau khi người này thiệt mạng trong cùng chiến dịch diễn ra ngày 2/3/2026 - ngày thứ ba của cuộc chiến.

Trước đó, Iran từng thông báo một phi công đã thiệt mạng và những người khác mất tích sau một phi vụ nhắm vào Qatar hồi tháng 3, nhưng thông tin về việc họ bị bắt giữ chưa từng được công khai vào thời điểm đó.

Qatar phủ nhận, khẳng định hành động theo luật quốc tế

Ngay sau tuyên bố của phía Iran, Bộ Ngoại giao Qatar đã lên tiếng bác bỏ hoàn toàn. Người phát ngôn Majed Al-Ansari viết trên mạng xã hội X: "Chúng tôi hoàn toàn bác bỏ các cáo buộc đang lan truyền liên quan đến việc giam giữ phi công Iran và bất ngờ trước những phát biểu gây hiểu lầm này vào thời điểm nhạy cảm, giữa lúc các nỗ lực và sáng kiến ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực đang được xúc tiến".

Ông Al-Ansari cho biết Qatar đã liên lạc với các máy bay "sau khi chúng xâm phạm không phận Qatar" nhưng không nhận được phản hồi. "Các biện pháp cần thiết đã được thực hiện để bảo vệ lãnh thổ theo đúng luật pháp quốc tế", ông nói thêm. Người phát ngôn này khẳng định các đội tìm kiếm cứu nạn của Qatar "đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc tìm kiếm thi thể các phi công".

Theo ông Al-Ansari, Qatar đã liên hệ với phía Iran để "phối hợp bàn giao thi thể của một trong các phi công đã được tìm thấy", đồng thời hồi tháng 4 từng mời một phái đoàn Iran sang Qatar để được thông báo chi tiết về hoạt động tìm kiếm cứu nạn, nhưng phía Iran đến nay vẫn chưa hồi đáp lời mời này.

Bối cảnh vụ bắn hạ máy bay Su-24 tại căn cứ Al Udeid

Vụ việc bắt nguồn từ một cuộc tấn công nhằm vào căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar - cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ trong khu vực, nơi đặt bộ chỉ huy của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Đầu tháng 3, Bộ Quốc phòng Qatar thông báo đã bắn hạ hai máy bay ném bom Sukhoi Su-24 của Iran, đánh dấu lần đầu tiên một quốc gia vùng Vịnh công khai xác nhận bắn rơi máy bay Iran trong cuộc xung đột.

Vụ đánh chặn diễn ra trong bối cảnh làn sóng tấn công trả đũa lan rộng khắp vùng Vịnh sau khi xung đột bùng nổ ngày 28/2. Dù một lệnh ngừng bắn được trung gian bởi Pakistan hồi tháng 4 tạm thời chấm dứt các cuộc giao tranh lớn, các cuộc đàm phán khung hòa bình đã đổ vỡ vào tháng 6, kéo theo các cuộc đụng độ lẻ tẻ gần eo biển Hormuz và các cuộc tấn công tái diễn nhằm vào hoạt động vận tải biển cũng như hạ tầng trong khu vực.

Căng thẳng ngoại giao giữa lúc hạn chót đàm phán cận kề

Bất chấp tranh cãi về số phận các phi công, Qatar vẫn duy trì vai trò trung gian tích cực và đang thúc đẩy một giải pháp thương lượng giữa Iran và Mỹ. Tuy nhiên, ma sát ngoại giao này xuất hiện đúng lúc các nỗ lực hòa bình rộng hơn gặp nhiều khó khăn trước một hạn chót quan trọng. Một cửa sổ đàm phán 60 ngày được thiết lập theo bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6 sẽ hết hạn vào thứ Hai, trong khi rất ít cuộc đàm phán trực tiếp đã diễn ra, khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz chỉ còn nhỏ giọt.

Phát biểu trước công chúng tại New York hôm thứ Sáu, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran đang bị "đánh bại rất nặng nề" và cho biết ông sẽ "sớm tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Mỹ". Tehran ngay lập tức bác bỏ phát biểu này vào thứ Bảy. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi viết trên X rằng tuyến đường thủy chiến lược này "không thể bị chiếm giữ bằng một dòng tweet, cũng không thể bằng một tàu sân bay", đồng thời cảnh báo Iran sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa cho đến khi Washington chấp nhận "thực tế thất bại".

Vụ tranh cãi quanh ba phi công vì thế không chỉ là một điểm nóng ngoại giao đơn lẻ, mà còn phản ánh bức tranh phức tạp hơn của quan hệ Iran - Mỹ - Qatar, nơi vai trò trung gian hòa giải của Doha đang bị thử thách bởi chính những cáo buộc trực tiếp liên quan đến xung đột quân sự mà nước này là một bên tham gia.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.

• The Indian Express
• The Japan Times
• BBC News
• Al Jazeera

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.