Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ thông qua luật ân xá có điều kiện cho thành viên PKK

Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ thông qua dự luật mang tính bước ngoặt

Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua một dự luật gồm 12 điều khoản nhằm tạo điều kiện cho việc giải giáp và giải thể PKK, đồng thời tái hòa nhập một số thành viên vào đời sống dân sự. Sau 12 giờ tranh luận, các nghị sĩ đã bỏ phiếu thông qua dự luật với tỷ lệ 468 phiếu thuận, 88 phiếu chống và 6 phiếu trắng. Dự luật nhận được sự ủng hộ từ đảng Công lý và Phát triển (AK) của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan, đảng Phong trào Dân tộc chủ nghĩa (MHP) và đảng Dân chủ Nhân dân (DEM) ủng hộ người Kurd.

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã nhấn mạnh rằng luật này không phải là một lệnh ân xá chung. Theo quy định, một số án tù sẽ bị hoãn, trong khi các cuộc điều tra và xét xử có thể bị hoãn từ 5 đến 10 năm tùy theo tính chất của tội phạm. Nếu những người được hưởng luật không thực hiện hành vi liên quan đến khủng bố trong khoảng thời gian này, các vụ án sẽ bị hủy bỏ và án tù được coi là đã hoàn thành.

Phạm vi áp dụng và điều kiện thực thi

Theo các nghị sĩ, giai đoạn đầu có thể có khoảng 3.500 tù nhân liên quan đến PKK được thả. Các báo cáo truyền thông cho thấy các thành viên lưu vong và chiến binh tại Iraq và Syria cũng có thể được hưởng lợi từ luật này. Tuy nhiên, những người bị kết án giết người có chủ đích và một số người đang thụ án chung thân sẽ không được hưởng luật.

Các biện pháp trong luật chỉ có hiệu lực sau khi Hội đồng An ninh Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ xác nhận rằng PKK đã giải thể và giao nộp toàn bộ vũ khí. Những người muốn hưởng lợi từ luật sau đó sẽ có 6 tháng để nộp đơn. Các ủy ban bộ và quốc hội cũng sẽ được thành lập để giám sát quá trình thực hiện.

Vai trò của Abdullah Ocalan trong tiến trình hòa bình

Luật không áp dụng cho Abdullah Ocalan, người sáng lập PKK 77 tuổi, người đang bị giam giữ trên đảo Imrali gần Istanbul từ năm 1999. Phó Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Cevdet Yilmaz cho biết trường hợp của Ocalan "không nằm trong phạm vi của luật này", nhưng ông có thể "đóng góp cho tiến trình hòa bình".

Ocalan đã đóng vai trò trung tâm trong sáng kiến này. Vào tháng 2 năm 2025, ông đã kêu gọi PKK giải giáp và giải thể, đồng thời theo đuổi quyền lợi của người Kurd thông qua các phương tiện dân chủ. PKK đã tuyên bố giải thể vào tháng 5 năm 2025, và hai tháng sau, các chiến binh đã tổ chức lễ thiêu vũ khí tượng trưng tại miền bắc Iraq và tuyên bố rút quân khỏi Thổ Nhĩ Kỳ.

Phản ứng từ các bên liên quan

Phó Tổng thống Cevdet Yilmaz đã ca ngợi cuộc bỏ phiếu là "bước đi lịch sử" hướng tới việc chấm dứt xung đột kéo dài nhiều thập kỷ với PKK. Ông nhấn mạnh rằng "468 phiếu thuận có ý nghĩa tối quan trọng về mặt đồng thuận chính trị".

PKK đã coi luật này là "một khởi đầu" nhưng cho rằng nó chứa đựng "những thiếu sót và khiếm khuyết nghiêm trọng". Tổ chức này đã đòi hỏi việc thả Ocalan và cho rằng quá trình chỉ có thể tiến triển nếu ông "sống và làm việc tự do". PKK cũng tuyên bố các chiến binh sẽ không trở về nếu không có đảm bảo rằng họ có thể tham gia chính trị mà không bị truy tố vì quan điểm hay tổ chức của họ.

Đảng DEM, với nghị sĩ Gulistan Kilic Kocyigit, cho rằng "người dân Thổ Nhĩ Kỳ, những người đã trả giá đắt trong nhiều năm, giờ đây có cơ hội củng cố hòa bình và xây dựng dân chủ".

Tranh cãi và phản đối từ phe đối lập

Dự luật đã vấp phải sự phản đối từ các nghị sĩ dân tộc chủ nghĩa trong phe đối lập, những người cáo buộc chính phủ đang nhượng bộ PKK. Nghị sĩ Turhan Comez của đảng Iyi đã đặt câu hỏi: "Làm sao bạn có thể đàm phán với khủng bố? Bạn đã nói họ sẽ đặt vũ khí xuống một cách vô điều kiện".

Lãnh đạo đảng Iyi, Musavat Dervisoglu, cũng cho rằng luật này "sẽ mở đường" cho Erdogan duy trì quyền lực, vì ông có thể tranh cử lại nếu quốc hội tổ chức bầu cử sớm trong nhiệm kỳ hiện tại.

Bối cảnh xung đột và ý nghĩa chính trị

Đảng AK của Erdogan và đảng MHP đã ủng hộ dự luật, trong khi đảng DEM ủng hộ người Kurd cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Các nghị sĩ DEM thường xuyên đến thăm Ocalan trên đảo Imrali để chuyển tin nhắn qua lại.

Trước cuộc bỏ phiếu, chính phủ đã nhấn mạnh rằng văn bản này không phải là luật ân xá chung, nhận thức được sự nghi ngại của công chúng Thổ Nhĩ Kỳ, những người đã chịu đựng nhiều thập kỷ xung đột đẫm máu. Phiên họp đã được phát sóng trực tiếp trên truyền hình công cộng TRT, và không khí căng thẳng đã thể hiện rõ ràng trong cuộc tranh luận sôi nổi giữa các nghị sĩ.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/3 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• Deutsche Welle
• Financial Times
• France 24 Middle East
• France 24

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.