Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký thỏa thuận phòng thủ chung giữa bối cảnh căng thẳng với Iran

Thỏa thuận phòng thủ chung tại Mecca giữa ba quốc gia Sunni chủ chốt

Ngày 15/9, Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã chính thức ký kết thỏa thuận phòng thủ chung tại Mecca, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác an ninh giữa ba nước có tầm ảnh hưởng lớn trong cộng đồng thế giới Hồi giáo. Thỏa thuận này quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào một trong ba nước sẽ được coi là một cuộc tấn công nhằm vào tất cả, tương tự mô hình liên minh phòng thủ của NATO. Đây là nỗ lực nhằm củng cố khả năng răn đe tập thể trước các mối đe dọa tiềm tàng trong khu vực, đặc biệt là từ Iran và các lực lượng đồng minh của quốc gia này.

Dù không công bố cụ thể các cam kết quân sự chi tiết giữa ba bên, thỏa thuận tượng trưng cho bước đi nhằm bổ sung cho mối quan hệ an ninh truyền thống của Saudi Arabia với Mỹ, khi sự tin tưởng vào sự bảo vệ của Washington đang dần giảm sút trong khu vực. Saudi Arabia, với vai trò là quốc gia sở hữu các địa danh thiêng liêng của Hồi giáo và là một trong những nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, đang tìm kiếm giải pháp an ninh có tính lâu dài trong bối cảnh xung đột Iran leo thang và các nguy cơ an ninh từ nhiều phía.

Nguyên nhân và bối cảnh căng thẳng khu vực

Căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran ngày càng gia tăng sau nhiều năm xung đột phức tạp kéo dài ở khu vực Trung Đông. Iran và các lực lượng đồng minh liên tục tiến hành các vụ tấn công nhằm vào các mục tiêu ở Saudi Arabia và quốc gia vùng Vịnh khác, bao gồm cả các cơ sở năng lượng và hạ tầng dân sự, thậm chí có thời điểm leo thang tới các cuộc bắn phá tên lửa. Mặc dù một lệnh ngừng bắn được thiết lập từ tháng 4 nhưng các nhóm được Iran hậu thuẫn tại Yemen và Iraq vẫn tiếp tục các hoạt động tấn công nhằm vào Riyadh.

Về phía Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, hai nước này đều có lợi ích chiến lược trong việc ngăn chặn xung đột lan rộng vì vừa có tiếp giáp biên giới với Iran, vừa phải đối diện với các vấn đề an ninh nội bộ như sắc tộc và nhóm ly khai người Kurd. Cả hai quốc gia này cũng từng tham gia hỗ trợ huấn luyện, cung cấp kỹ thuật cho Saudi Arabia; Pakistan đã triển khai lực lượng quân sự, máy bay chiến đấu và hệ thống phòng không đến Vùng Vịnh trong thời gian qua.

Tầm quan trọng chiến lược và phản ứng từ các bên liên quan

Thỏa thuận này có ý nghĩa chính trị và quân sự lớn trong bối cảnh các quốc gia Sunni đồng minh Mỹ muốn tạo dựng một liên minh phòng thủ mới ổn định hơn nhằm ứng phó với những diễn biến bất ổn hiện nay. Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu quân đội lớn thứ hai trong NATO, trong khi Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, góp phần tạo nên sức mạnh răn đe đáng kể cho liên minh này.

Trong tuyên bố của mình, quan chức Saudi Arabia khẳng định thỏa thuận không nhằm lập nên một khối quân sự hay tôn giáo phân biệt mà mang tính phòng thủ thuần túy, cũng không liên quan đến các tham vọng hạt nhân hoặc cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực. Đại diện các nước cũng bày tỏ mong muốn mời gọi các quốc gia khác có thể gia nhập liên minh trong tương lai, mở ra triển vọng xây dựng một tổ chức phòng thủ khu vực mang tính chất như NATO.

Phía Iran đã phản đối thỏa thuận, cảnh báo rằng một văn kiện trên giấy không thể mang lại an ninh cho Saudi Arabia và coi đây là biểu hiện của sự phụ thuộc không hiệu quả vào các đồng minh phương Tây. Tình hình căng thẳng hiện vẫn rất nhạy cảm khi các cuộc tấn công từ các nhóm vũ trang được Iran hỗ trợ vẫn diễn ra ở yên vùng, Iraq và nhiều nơi khác.

Bên cạnh đó, các quốc gia khác như Ấn Độ cũng theo dõi sát sao diễn biến, trong khi Israel không có bình luận chính thức về thỏa thuận này. Thỏa thuận góp phần làm nổi bật sự thay đổi trong cân bằng lực lượng cũng như cơ chế an ninh tại Trung Đông trước những biến động chính trị và quân sự liên tục trong khu vực.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.

• CNN
• France 24 Middle East
• France 24
• The Wall Street Journal

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.