Taliban kỷ niệm 5 năm nắm quyền tại Afghanistan amid khủng hoảng nhân đạo ngày càng nghiêm trọng

Kỷ niệm 5 năm Taliban nắm quyền tại Afghanistan

Ngày 15/8/2026, các quan chức Taliban và người ủng hộ đã tổ chức các hoạt động kỷ niệm đánh dấu 5 năm Taliban trở lại nắm quyền sau khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan. Tại thủ đô Kabul, các cuộc diễu hành với sự tham gia của xe bọc thép mang cờ Taliban, cùng các buổi lễ quy mô nhằm khẳng định chiến thắng trước sự thống trị phương Tây diễn ra sôi nổi, thu hút sự chú ý đông đảo. Taliban gọi ngày 15/8 là “ngày chiến thắng” và dùng dịp này để củng cố hình ảnh chính quyền ổn định trên đất nước.

Trong bài phát biểu qua video, ông Sirajuddin Haqqani, Bộ trưởng Nội vụ Taliban, nhấn mạnh sự trở lại quyền lực của họ là kết quả của “sự quyết tâm, lòng dũng cảm” cùng “sự phù trợ của thần linh”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận một cách hiếm hoi rằng chính quyền vẫn đang đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức chưa được giải quyết triệt để.

Khủng hoảng nhân đạo và hạn chế đối với phụ nữ

Dù tuyên bố kiểm soát tình hình, Taliban phải đối mặt với sự cảnh báo từ các tổ chức quốc tế, Liên Hiệp Quốc cùng các nhóm nhân quyền về tình trạng khủng hoảng nhân đạo ngày càng nghiêm trọng. Nguyên nhân do hạn hán kéo dài, hậu quả các trận động đất chết người cùng với việc trục xuất hàng loạt người Afghanistan trở về từ Iran và Pakistan.

UNESCO ước tính có khoảng 2,5 triệu học sinh nữ hiện không được phép học trung học và đại học, trong khi đa số phụ nữ Afghanistan hạn chế ra khỏi nhà chỉ một hoặc hai lần mỗi tháng theo báo cáo của UN Women. Những hạn chế nghiêm ngặt này và những chính sách khắt khe dựa trên luật sharia của Taliban gây ra bất ổn xã hội, khiến phần lớn cộng đồng quốc tế lo ngại. Nhiều phụ nữ như Fatima, 28 tuổi, đã phải rời bỏ Afghanistan để tìm kiếm sinh kế, nhưng cũng đối mặt với khó khăn khi bị trục xuất khỏi các nước láng giềng.

Địa chính trị và quan hệ quốc tế

Trong bối cảnh đó, Taliban vẫn chưa được quốc tế công nhận rộng rãi, chỉ có Nga là nước duy nhất công nhận chính thức. Mối quan hệ với Pakistan cũng đang chịu sức ép căng thẳng do Islamabad cáo buộc Kabul hỗ trợ lực lượng nổi dậy chống chính phủ.

Phần lớn các đại sứ quán nước ngoài ở Kabul vẫn đóng cửa, kể cả đại sứ quán Mỹ, nơi từng chứng kiến cảnh Taliban tổ chức phản đối và diễu hành nhân kỷ niệm. Dù vậy, Taliban đang nỗ lực cải thiện quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia trong khu vực như Pakistan, Trung Quốc, Uzbekistan, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Malaysia, ngoài ra cố gắng thương thảo các thỏa thuận kinh tế dựa trên vị trí thuận lợi của Afghanistan tại ngã tư đường giao thương giữa Nam Á, Trung Á và Trung Đông.

An ninh nội bộ và thách thức từ IS

Trong những tuần gần đây, Taliban đã chứng kiến một loạt vụ ám sát nhằm vào các quan chức cấp cao ở vùng đông bắc, vùng lãnh thổ mà tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng nhận trách nhiệm thực hiện. Tháng 7/2026, Giám đốc thông tin tỉnh Badakhshan bị sát hại trong một cuộc tấn công, cùng với thị trưởng thủ phủ tỉnh này cũng thiệt mạng trong một vụ tấn công tương tự. Các lãnh đạo Taliban vẫn chưa xác nhận chính thức các vụ việc này nhưng rõ ràng là thách thức an ninh vẫn còn lớn.

Điều này cho thấy trong khi Taliban kiểm soát toàn diện các vùng lãnh thổ chính, thì các nhóm thù địch vẫn tồn tại và có thể tiếp tục gây ra bất ổn kéo dài, ảnh hưởng tới quá trình phục hồi đất nước.

Nhìn về tương lai

Người dân Afghanistan, đại diện như ông Najibullah Ghorzang, một chủ cửa hàng 28 tuổi ở Kabul, thể hiện sự lạc quan về tương lai, mong muốn đất nước sẽ phát triển dưới sự lãnh đạo của Taliban. Họ coi năm năm qua là chiến thắng lịch sử trước các thế lực bên ngoài và hy vọng sẽ tiếp tục duy trì thành công đó.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia và tổ chức quốc tế, để đạt được sự ổn định và phát triển bền vững, Afghanistan cần vượt qua những hạn chế sâu sắc về nhân quyền, đặc biệt là với phụ nữ, cũng như cần sự hỗ trợ quốc tế nhiều hơn để giải quyết cuộc khủng hoảng nhân đạo cùng các vấn đề an ninh phức tạp.

Những bước đi ngoại giao khôn khéo của Taliban đồng thời tạo ra cơ hội tiếp cận các nguồn lực kinh tế và hỗ trợ từ nước ngoài, song sự thiếu công nhận chính trị vẫn là bài toán khó giải quyết trong tương lai gần.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/1 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• Associated Press
• Bangkok Post
• The Kathmandu Post
• The Jerusalem Post

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.