Tấm thảm Bayeux 1.000 năm tuổi lần đầu đến Anh sau hành trình bí mật

Vào rạng sáng ngày 10/7, một chiếc hộp kim loại được hạ xuống từ thùng xe tải trong khuôn viên Bảo tàng Anh (British Museum) ở London giữa tiếng vỗ tay của nhân viên bảo tàng và các nhà ngoại giao Anh - Pháp. Bên trong chiếc hộp đó là tấm thảm Bayeux - kiệt tác thêu thùa dài gần 70 mét từ thế kỷ 11, lần đầu tiên rời nước Pháp sau hơn 900 năm để thực hiện một chuyến hồi hương mang ý nghĩa lịch sử và ngoại giao sâu sắc.

Hành trình bí mật qua đường hầm Channel

Toàn bộ thông tin về thời điểm và cách thức vận chuyển tấm thảm đã được giữ kín tuyệt đối vì lý do an ninh. Tấm thảm rời thành phố Bayeux ở miền bắc nước Pháp vào tối ngày 9/7, bắt đầu hành trình dài 11 tiếng và 560 km trước khi cập bến London.

Để đảm bảo an toàn cho hiện vật mỏng manh, các chuyên gia đã gấp tấm thảm theo kiểu đàn accordion và đặt vào một hộp kiểm soát khí hậu chuyên dụng. Hộp này được đặt trong một cái nôi có khả năng hấp thụ rung động, sau đó đưa lên xe tải. Đoàn xe được hộ tống cảnh sát, đi qua đường tàu xuyên eo biển Channel, trước khi tiến vào London trong đêm tối và lặng lẽ lùi vào khu vực bốc dỡ của bảo tàng. Cả quá trình vận chuyển được Anh tài trợ kinh phí và là kết quả của hơn một năm lên kế hoạch, bao gồm hai chuyến thử nghiệm với bản sao kích thước thực của tấm thảm.

Giám đốc Bảo tàng Anh, ông Nicholas Cullinan, đã chờ đợi suốt đêm để chứng kiến thời khắc này. "Cảm giác thật phi thường khi sau bao nhiêu công sức, kế hoạch và sự cẩn thận, nó đã thực sự xảy ra," ông nói. "Đây là lần đầu tiên sau 1.000 năm, một hiện vật lịch sử quan trọng đến vậy của cả Anh lẫn Pháp đặt chân lên vùng đất này."

Kiệt tác 1.000 năm tuổi và câu chuyện về trận Hastings

Tấm thảm Bayeux được thêu bằng chỉ len trên vải lanh, dài khoảng 68-70 mét, kể lại toàn bộ chuỗi sự kiện dẫn đến trận Hastings tháng 10/1066 - khi William, Công tước xứ Normandy, đánh bại vua Harold của người Anglo-Saxon. Cuộc xâm chiếm đó đã chấm dứt triều đại Saxon và đưa William lên ngôi, trở thành vị vua Norman đầu tiên của nước Anh, đồng thời là cuộc chinh phạt thành công cuối cùng trên lãnh thổ Anh cho đến tận ngày nay.

Tác phẩm này được kể qua 58 cảnh với 627 nhân vật người và 737 con vật, không né tránh những chi tiết khắc nghiệt của chiến tranh: cảnh giao tranh tay đôi, xác người bị cắt xẻo, và hình ảnh vua Harold gục ngã với mũi tên xuyên qua mắt. Chính sự phong phú về cảm xúc và chi tiết trực quan đó khiến tấm thảm trở nên vô giá theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. "Nó mang đến một chiều sâu cảm xúc mà các nguồn văn bản khó lòng truyền tải được," Millie Horton-Insch, giám tuyển dự án của cuộc triển lãm tại Bảo tàng Anh, nhận xét. "Bạn đang nhìn vào một vật từng được chạm tay bởi những người đã sống qua những sự kiện đó."

Về nguồn gốc, các nhà sử học cho rằng tấm thảm được đặt làm theo lệnh của Giám mục Odo xứ Bayeux - anh cùng cha khác mẹ của William - vào khoảng năm 1077, để trang trí cho nhà thờ mới tại Bayeux. Nhiều học giả tin rằng người thêu thực sự là phụ nữ ở Anh, có thể là các nữ tu quanh vùng Canterbury, trước khi tác phẩm được đưa sang Pháp. Tấm thảm đã gắn bó với thị trấn Bayeux ở Normandy gần như suốt thiên niên kỷ qua, ngoại trừ hai lần ngắn ngủi được trưng bày tại bảo tàng Louvre ở Paris.

Sự sống sót của tấm thảm qua 10 thế kỷ, đối mặt với đủ loại hiểm họa từ mối mọt, chuột, nấm mốc đến hỏa hoạn, được Horton-Insch gọi là "kỳ tích". Bà cho rằng chính chất liệu bình dị của nó - không có vàng, không có bạc - đã vô tình bảo vệ nó khỏi bị cắt vụn để tái sử dụng như số phận của nhiều cổ vật xa xỉ khác.

Sứ mệnh ngoại giao và mức bảo hiểm kỷ lục

Việc đưa tấm thảm Bayeux sang Anh là một thỏa thuận ngoại giao được Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Anh vào tháng 7/2025, với tinh thần tôn vinh mối quan hệ Anh - Pháp. Macron mô tả đây là "biểu hiện hữu hình của tình hữu nghị lâu đời và mong muốn chung để Pháp và Vương quốc Anh cùng xây dựng tương lai." Đại sứ Pháp tại Anh, bà Helene Duchene, có mặt tại bảo tàng trong đêm hôm đó, gọi đây là "khoảnh khắc rất xúc động".

Đây không phải lần đầu tiên kế hoạch cho mượn tấm thảm được đặt ra. Ý tưởng tương tự từng được cân nhắc hai lần trước: năm 1953 nhân lễ đăng quang của Nữ hoàng Elizabeth II và năm 1966 kỷ niệm 900 năm trận Hastings, nhưng đều không thành. Lần này, việc cho mượn cũng trùng với thời điểm bảo tàng tại Bayeux đang được tu sửa. Đổi lại, Bảo tàng Anh sẽ cho các bảo tàng ở Normandy mượn bộ sưu tập Sutton Hoo - những cổ vật từ ngôi mộ thuyền Anglo-Saxon thế kỷ thứ 7 - cùng nhiều hiện vật khác.

Nhà ngoại giao kỳ cựu Peter Ricketts, người đóng vai trò đặc phái viên của Anh trong thương vụ này, nhấn mạnh tấm thảm sẽ được hoàn trả nguyên vẹn. "Đây là dấu hiệu phi thường của tình bạn và niềm tin khi trao gửi hiện vật này cho chúng tôi trong một năm," ông nói. Chính phủ Anh đã đồng ý cung cấp mức bảo hiểm ước tính lên tới 800 triệu bảng Anh (khoảng 1,39 tỷ đô la Singapore) trong trường hợp xảy ra thiệt hại nghiêm trọng - con số phản ánh rõ mức độ nghiêm túc mà London đặt vào cam kết bảo quản.

Trước đó, một số nhân vật văn hóa Pháp đã lên tiếng phản đối việc cho mượn, lo ngại rằng việc di chuyển có thể gây hư hại không thể phục hồi cho tác phẩm vốn đã yếu đi theo thời gian với gần 30 vết rách và gần 10.000 lỗ thủng. Một nghiên cứu năm 2021 cũng từng cảnh báo về "rủi ro bổ sung" khi vận chuyển kéo dài hơn hai tiếng. Tuy nhiên, Cullinan khẳng định các chuyên gia đã thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa tối đa, bao gồm hai chuyến thử nghiệm với bản sao đầy đủ. "Tôi không thể nghĩ ra mức độ chăm sóc nào cao hơn cho bất kỳ khoản cho mượn bảo tàng nào khác," ông nói.

Triển lãm được chờ đón nhất tại Bảo tàng Anh

Hiện tại, tấm thảm sẽ được giữ nguyên trong hộp bảo quản chuyên dụng trong vài ngày để thích nghi với môi trường mới ở London trước khi được mở ra kiểm tra tình trạng và chuẩn bị trưng bày. Triển lãm chính thức sẽ mở cửa cho công chúng từ ngày 10/9/2025 và kéo dài đến ngày 11/7/2027.

Sức hút của sự kiện này đã được chứng minh ngay từ khi vé mở bán: 100.000 vé được tiêu thụ chỉ trong ngày đầu tiên. "Cảm giác như mua vé Glastonbury vậy," Cullinan ví von. "Tôi không xem đó là điều hiển nhiên khi mọi người quan tâm nhiều đến vậy tới một tấm thêu 1.000 năm tuổi. Điều đó thật tuyệt vời." Bảo tàng kỳ vọng đây sẽ là một trong những triển lãm được đón xem nhiều nhất trong lịch sử của mình - không phải vì màu sắc lộng lẫy hay vật liệu quý giá, mà vì câu chuyện sống động về một thời đại đã định hình nước Anh và châu Âu mãi đến tận hôm nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.