Thỏa thuận Mỹ - Iran: Hy vọng và thách thức ở Lebanon, châu Á

Israel tấn công Lebanon một ngày sau lệnh ngừng bắn

Ngày 20/6, quân đội Israel thông báo đang tiến hành không kích vào các mục tiêu của lực lượng Hezbollah tại miền nam Lebanon. Lý do Tel Aviv đưa ra là nhằm đáp trả việc Hezbollah phóng hơn 50 đầu đạn vào các binh sĩ Israel trong đêm trước đó. Điều đáng chú ý là các cuộc tấn công này diễn ra chỉ một ngày sau khi lệnh ngừng bắn mới được công bố vào ngày 19/6.

Về phía Hezbollah, ông Hassan Fadlallah - thành viên của lực lượng này - khẳng định họ có "đầy đủ quyền" đáp trả các cuộc tấn công của Israel. Ông nhấn mạnh điều mà Hezbollah quan tâm là Israel phải tuân thủ đầy đủ lệnh ngừng bắn, không tiếp tục tấn công lãnh thổ và các ngôi làng Lebanon, đồng thời không tìm cách chiếm thêm bất kỳ vị trí nào. Ông Fadlallah cũng gọi Israel là "bên xâm lược và chiếm đóng".

Quân đội Lebanon cùng ngày cáo buộc Israel mở rộng các cuộc tấn công từ miền nam Lebanon đến thung lũng Bekaa, gây thêm thương vong và thiệt hại tài sản. Phía Lebanon nhận định việc Israel tiếp tục tấn công là nhằm "cản trở mọi giải pháp có thể giúp khôi phục ổn định".

Giao tranh tái bùng phát ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực đã làm dấy lên lo ngại thỏa thuận này có thể nhanh chóng sụp đổ, đẩy căng thẳng tại vùng biên giới Israel - Lebanon tiếp tục leo thang.

Tình báo Mỹ lo ngại Israel phá vỡ thỏa thuận Mỹ - Iran

Theo các nguồn tin quan chức Mỹ được Washington Post dẫn lại, các cơ quan tình báo Mỹ đã cảnh báo chính quyền Tổng thống Donald Trump rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhiều khả năng sẽ thực hiện các động thái làm suy yếu nỗ lực đàm phán hòa bình với Iran. Nhiều báo cáo tình báo, kể cả một bản được lưu hành gần đây, chỉ ra kịch bản Israel duy trì các hoạt động quân sự nhắm vào Hezbollah ở Lebanon.

Một trong những nguyên nhân được phân tích là áp lực chính trị trong nước. Với bầu cử sắp diễn ra tại Israel trong năm nay, ông Netanyahu cần chứng minh với cử tri rằng ông sẽ không rút quân khỏi Lebanon và sẵn sàng leo thang với Hezbollah. Dư luận Israel hiện vẫn ủng hộ mạnh mẽ chiến dịch quân sự, khi hàng chục nghìn người dân phải sơ tán khỏi miền bắc nước này.

Bên cạnh đó, tình báo Mỹ đánh giá Israel không hài lòng với các điều khoản trong bản ghi nhớ thỏa thuận Mỹ - Iran vì lo ngại chúng làm suy yếu mục tiêu duy trì sức ép tối đa lên Tehran. Một quan chức Chính phủ Israel (đề nghị không nêu tên) phản bác, khẳng định hoạt động quân sự tại Lebanon "chỉ nhằm bảo vệ công dân Israel trước các đòn tấn công của Hezbollah".

Mối quan hệ Mỹ - Israel rạn nứt

Việc Israel tiếp tục chiến dịch quân sự ở Lebanon được các quan chức Mỹ nhìn nhận là vi phạm một điều kiện cốt lõi trong thỏa thuận Mỹ - Iran, vốn yêu cầu chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Một quan chức Mỹ gọi đây là "một công thức thảm họa" và cảnh báo khả năng xung đột Israel - Hezbollah tái diễn là rất lớn nếu Israel từ chối rút quân.

Từ sau khi giao tranh bùng phát vào tháng 3, quân đội Israel đã kiểm soát hơn 500 km² lãnh thổ Lebanon và khiến hơn 1 triệu người phải rời bỏ nhà cửa để thiết lập cái gọi là "vùng đệm an ninh". Các quan chức Israel vẫn giữ lập trường cứng rắn, khẳng định sẽ không rút quân khỏi miền nam Lebanon.

Chính quyền Mỹ đã công khai cảnh báo Israel không nên mở thêm các cuộc tấn công chống Hezbollah vì lo ngại làm đổ vỡ thỏa thuận với Iran. Tuy nhiên, Washington cũng thừa nhận các điều khoản không ngăn Israel đáp trả nếu bị tấn công trước. Theo Reuters, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã phải hoãn chuyến đi tới Thụy Sĩ để đàm phán với Iran vào ngày 19/6 do Israel không kích dữ dội mi��n nam Lebanon, buộc Tổng thống Trump phải can thiệp yêu cầu Israel ngừng bắn.

Hai nhà lãnh đạo Mỹ - Israel gần đây đã thừa nhận tồn tại một số bất đồng, trong đó ông Trump cho biết có vấn đề liên quan đến Lebanon. Mỹ hiện xem việc hoàn tất thỏa thuận với Iran và mở cửa lại eo biển Hormuz là ưu tiên cao hơn những lo ngại của Tel Aviv.

Thỏa thuận Mỹ - Iran và hy vọng hạ nhiệt cơn khát dầu của châu Á

Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Điểm cốt lõi là Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Suốt gần 4 tháng bị phong tỏa, eo biển này đã khiến thế giới thiếu hụt khoảng 1,15 tỷ thùng dầu, theo Kple.

Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhiều nền kinh tế Đông Nam Á phải áp dụng tuần làm việc 4 ngày, phân phối dầu diesel theo định mức, tái khởi động các nhà máy điện than và hạn chế xuất khẩu dầu thô. Philippines là trường hợp tiêu biểu: Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia vào cuối tháng 3, trong bối cảnh giá xăng tăng khoảng 40% kể từ khi xung đột nổ ra.

Nhóm phân tích của ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan) đánh giá thỏa thuận Mỹ - Iran là "tín hiệu tích cực với châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu và dễ bị tổn thương trước các gián đoạn tại Trung Đông". ING cho rằng Đông Nam Á sẽ hưởng lợi lớn nhất nếu giá dầu hạ nhiệt, còn Ấn Độ, Thái Lan cũng kỳ vọng chi phí vận tải và phân phối thực phẩm giảm bớt. Hàn Quốc và Nhật Bản cũng có triển vọng tích cực hơn khi nguồn cung năng lượng cải thiện.

Chuyên gia: Giá dầu khó giảm nhanh trong ngắn hạn

Dù mang lại hy vọng, giới chuyên gia đồng loạt cảnh báo châu Á sẽ cần nhiều tháng mới thoát khỏi tình trạng căng thẳng năng lượng. Theo kịch bản cơ sở của ING, khoảng 50% lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz có thể được khôi phục vào cuối tháng 6, nhưng phải đến cuối năm 2026 mới trở lại hoàn toàn.

Phó giáo sư Chen Chien-Ming tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) lý giải: "Một chuyến tàu chở dầu khứ hồi giữa Singapore và các nước vùng Vịnh có thể mất từ một đến hai tháng, trong khi nhiều quốc gia châu Á đang ở mức tồn kho thấp nhất nhiều năm và giá năng lượng tăng vọt".

Chuyên gia Sushant Gupta của Wood Mackenzie dự báo tồn kho dầu tại châu Á sẽ tiếp tục giảm đến khoảng tháng 8 trước khi dần hồi phục. Ông nhận định: "Ba tháng qua, tồn kho tại nhiều nước đã giảm xuống mức tối thiểu. Chúng tôi không kỳ vọng có thể trở lại mức trước chiến tranh trong năm nay". Ông cũng lưu ý các cơ sở hạ tầng năng lượng bị hư hại trong xung đột - như cảng xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới Ras Laffan của Qatar - không thể vận hành lại ngay.

Giáo sư kinh tế Pushan Dutt tại Viện INSEAD cho rằng nhu cầu tích trữ dầu chiến lược sẽ kéo chậm đà giảm giá: "Cả cung và cầu đều tăng cùng lúc, làm chậm tốc độ giảm giá". Bà Kim Fustier, chuyên gia dầu khí của HSBC, đánh giá thỏa thuận là tín hiệu tích cực nhưng "vẫn cần bằng chứng cho thấy nó thực sự được thực thi".

Thêm vào đó, câu hỏi về tính bền vững của thỏa thuận vẫn còn bỏ ngỏ. Phó giáo sư Chen dẫn chứng rằng trong 14 điểm Tehran đưa ra, các yêu cầu như bồi thường chiến tranh, giải phóng tài sản bị phong tỏa và đòi Israel rút khỏi Lebanon đều là những điều Mỹ và Israel khó chấp nhận. Điều này củng cố lo ngại về khả năng thỏa thuận sẽ tiếp tục mong manh trong thời gian tới.

Theo Tuổi Trẻ, VnExpress, Thanh Niên, Dân Trí