Những điểm chính
- Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố 'Bản ghi nhớ Islamabad' với Mỹ có thể được ký kết từ xa trong vài ngày tới sau ngày 12/6.
- Dự thảo bị rò rỉ gồm 14 điểm, trong đó Iran yêu cầu dỡ bỏ phong tỏa hàng hải trong 30 ngày và mở lại eo biển Hormuz; vấn đề hạt nhân sẽ đàm phán tiếp 60 ngày sau.
- Ông Trump phủ nhận nội dung dự thảo bị rò rỉ nhưng sau đó lại chia sẻ tuyên bố lạc quan của Ngoại trưởng Iran lên Truth Social.
- Quan chức Mỹ ước tính xác suất ký kết thỏa thuận đạt 80-85%, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif xác nhận văn bản cuối đã được các bên thống nhất.
- Iran hiện sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu ở cấp độ cao; Mỹ yêu cầu tiêu hủy toàn bộ, trong khi Iran muốn bảo vệ quyền làm giàu uranium trong thỏa thuận cuối cùng.
Ngoại trưởng Iran: Thỏa thuận có thể ký trong vài ngày
Ngày 12/6, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố trên truyền hình nhà nước rằng một bản ghi nhớ hiểu biết giữa Tehran và Washington sẽ sớm được ký kết theo hình thức từ xa - tức mỗi bên ký kỹ thuật số tại địa điểm của mình. Ông Araghchi cho biết lễ ký "có thể diễn ra trong vài ngày tới" sau khi hoàn tất các vòng đàm phán cuối cùng, đồng thời bày tỏ "rất hy vọng" vào kết quả này.
Trên mạng xã hội X cùng ngày, ông Araghchi viết rằng thỏa thuận giữa hai nước "chưa bao giờ gần đạt được đến thế". Văn kiện này được gọi là "Bản ghi nhớ Islamabad", đặt theo tên thủ đô Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải. Ngoại trưởng Iran lưu ý rằng các chi tiết đầy đủ sẽ chỉ được công bố sau khi thỏa thuận được hoàn thiện, vì tiết lộ sớm có nguy cơ cản trở quá trình ký kết.
Nội dung dự thảo: Hai phía mô tả khác nhau
Truyền thông Iran ngày 12/6 đã rò rỉ những gì được cho là nội dung dự thảo gồm 14 điểm. Theo mô tả từ phía Tehran, thỏa thuận bao gồm:
- Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn xung đột trên mọi mặt trận, kể cả tại Lebanon.
- Mỹ cam kết không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran, tôn trọng chủ quyền của nước này.
- Mỹ dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hàng hải áp dụng từ ngày 13/4 trong vòng 30 ngày.
- Mở lại eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày.
- Dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran và giải phóng hàng tỉ USD tài sản bị phong tỏa.
- Vấn đề hạt nhân sẽ được đưa vào đàm phán trong thời hạn 60 ngày sau khi ký thỏa thuận sơ bộ.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao Nhà Trắng phát biểu với điều kiện giấu tên lại mô tả thỏa thuận theo hướng ngược lại: Iran đã đồng ý chấm dứt chương trình hạt nhân, tiêu hủy và loại bỏ toàn bộ vật liệu hạt nhân - trong đó Iran hiện được cho là đang sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu ở cấp độ cao. Quan chức này nhấn mạnh Iran sẽ không nhận được bất kỳ khoản tài sản bị phong tỏa nào cho đến khi hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ cam kết. "Đây là một thỏa thuận dựa trên hiệu quả thực hiện", người này khẳng định.
Về eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Araghchi nói Iran đã quyết định rằng việc quản lý tuyến đường thủy chiến lược này "sẽ không còn như trước nữa", đồng thời xác nhận các cuộc thảo luận với Oman về vấn đề này đang tiếp diễn. Ông nhấn mạnh eo biển Hormuz là một trong những "công cụ răn đe chính" của Iran.
Ông Trump vừa phản bác vừa đăng lại tuyên bố của Iran
Phản ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong ngày 12/6 mang tính trái chiều đáng chú ý. Trước tiên, ông lên mạng xã hội Truth Social chỉ trích phía Iran đang đưa ra "những thông tin không đúng", khẳng định các điều khoản bị rò rỉ "không có gì liên quan đến các điều khoản đã được đồng ý bằng văn bản". Ông gọi đây là hành vi "thiếu trung thực khi giao dịch".
Tuy nhiên, ngay sau đó, ông Trump lại chia sẻ ảnh chụp màn hình bài đăng của Ngoại trưởng Araghchi - bài đăng nói thỏa thuận "chưa bao giờ gần đến thế" - kèm bình luận tương tự. Đây là động thái được giới quan sát đánh giá là đáng chú ý vì ngầm thể hiện sự đồng thuận với nhận định lạc quan của Tehran, chỉ hơn một tiếng sau khi ông phủ nhận nội dung dự thảo bị rò rỉ.
Phó Tổng thống JD Vance cũng lên tiếng bác bỏ các thông tin bị rò rỉ, nhấn mạnh Iran sẽ không nhận tiền mặt hay tài sản được giải phóng chỉ vì việc ký kết thỏa thuận, mà phải đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ đã cam kết trước.
Pakistan làm trung gian, xác nhận văn bản cuối đã thống nhất
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tuyên bố văn bản cuối cùng của thỏa thuận hòa bình đã được các bên thống nhất nội dung, khẳng định "hòa bình chưa bao giờ ở gần như lúc này". Tên gọi "Bản ghi nhớ Islamabad" phản ánh vai trò của Pakistan với tư cách nước chủ nhà đàm phán.
Một quan chức cấp cao Mỹ bày tỏ sự lạc quan về tiến trình, ước tính xác suất ký kết thỏa thuận đã tăng từ khoảng 75% lên 80-85% trong ngày 12/6, dù thừa nhận "chưa phải là 100%".
Bất đồng về hạt nhân: Nút thắt chưa được tháo gỡ
Vấn đề hạt nhân tiếp tục là điểm bất đồng then chốt. Israel cho biết ông Trump từng cam kết rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải buộc Iran từ bỏ toàn bộ vật liệu uranium đã làm giàu. Tuy nhiên, hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran khẳng định yêu cầu này không nằm trong các điều khoản đang được thảo luận.
Theo IRNA, sau khi ký thỏa thuận sơ bộ, hai bên sẽ tiếp tục đàm phán trong 60 ngày. Trong giai đoạn này, Tehran sẽ bảo vệ quyền làm giàu uranium và quyền giữ lại vật liệu hạt nhân đã làm giàu, với mục tiêu đưa các nội dung này vào thỏa thuận cuối cùng. Về phần mình, Ngoại trưởng Araghchi nhấn mạnh "cách duy nhất để giải quyết kho uranium làm giàu là pha loãng nó tại chính Iran - đó luôn là lập trường của chúng ta".
Ông Araghchi cũng cảnh báo về các nỗ lực phá hoại thỏa thuận, đặc biệt từ phía Israel, đồng thời khẳng định Iran sẵn sàng quay lại cuộc chiến nếu Mỹ không tuân thủ các điều khoản đã ký. "Nếu các điều khoản của bản ghi nhớ không được tôn trọng, thỏa thuận cuối cùng sẽ không được ký kết", ông tuyên bố.
Bối cảnh xung đột
Cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng nổ từ ngày 28/2. Hai bên đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời vào tháng 4, song giao tranh vẫn bùng phát lẻ tẻ ở một số giai đoạn, làm dấy lên lo ngại về khả năng chiến tranh diện rộng tái bùng phát. Các cuộc đàm phán dẫn đến dự thảo hiện tại đã diễn ra với sự tham gia của Pakistan với vai trò trung gian hòa giải.
Câu hỏi thường gặp
Bản ghi nhớ Islamabad là gì?
Đây là tên gọi của thỏa thuận sơ bộ đang được Mỹ và Iran đàm phán, đặt theo tên thủ đô Islamabad của Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải trong các cuộc đàm phán.
Thỏa thuận Mỹ - Iran sẽ được ký theo hình thức nào?
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết thỏa thuận sẽ được ký kết từ xa theo hình thức kỹ thuật số, tức mỗi bên ký tại địa điểm của mình, có thể diễn ra trong vài ngày sau ngày 12/6.
Vấn đề hạt nhân của Iran được giải quyết thế nào trong thỏa thuận này?
Theo thỏa thuận sơ bộ, vấn đề hạt nhân sẽ được đàm phán trong 60 ngày tiếp theo. Phía Mỹ yêu cầu Iran tiêu hủy hơn 400kg uranium làm giàu đang sở hữu, trong khi Iran khẳng định sẽ bảo vệ quyền làm giàu uranium và chỉ chấp nhận pha loãng uranium tại chỗ.
Eo biển Hormuz có được mở lại theo thỏa thuận không?
Có. Mở lại eo biển Hormuz là một trong những điều khoản trọng tâm của dự thảo, với thời hạn thực hiện trong 30 ngày sau khi ký kết. Phía Mỹ xem đây là một trong những lợi ích cốt lõi thu được từ thỏa thuận.
