Thói quen hàng ngày đang âm thầm phá hủy thận và tụy

Những thói quen sinh hoạt và ăn uống quen thuộc hằng ngày - uống trà sữa, thức khuya, nhậu bia lạnh kèm đồ chiên - đang âm thầm gây tổn hại nghiêm trọng cho thận và tuyến tụy. Cảnh báo từ các bác sĩ chuyên khoa cho thấy ngày càng nhiều người trẻ phải đối mặt với hậu quả không thể đảo ngược chỉ vì xem nhẹ những điều tưởng chừng nhỏ nhặt này.

Cô gái 26 tuổi phải chạy thận suốt đời vì trà sữa và thức khuya

Bác sĩ chuyên khoa thận Hong Ying-xiang (Đài Loan, Trung Quốc) đã chia sẻ trường hợp đáng lo ngại về một nữ nhân viên văn phòng 26 tuổi làm nghề bán hàng. Do áp lực công việc phải dậy sớm, về muộn, cô duy trì thói quen uống 2 cốc trà sữa trân châu mỗi ngày trong nhiều năm. Khoảng 6 tháng trước khi nhập viện, cô bắt đầu bị phù mặt nhưng không chú ý.

Cho đến một đêm làm việc muộn, cô đột ngột khó thở với cảm giác phổi bị ngập nước. Đồng nghiệp phải gọi xe đưa cô đến cấp cứu ngay lập tức. Tại bệnh viện, BS Hong thông báo với gia đình: "Chức năng thận của bệnh nhân đã suy hoàn toàn. Độc tố urê vượt quá mức cho phép, gây phù phổi. Bệnh nhân cần được đặt nội khí quản và chạy thận nhân tạo ngay lập tức, nếu không tính mạng sẽ gặp nguy hiểm".

Theo BS Hong, bệnh nhân thực ra đã có dấu hiệu protein niệu từ nhiều năm trước - dấu hiệu cho thấy thận đã bị tổn thương và có thể đã mắc viêm cầu thận mạn tính. Tuy nhiên do không đi khám, kết hợp với nhiều năm thức khuya và lạm dụng đồ uống có đường, thận của cô đã suy đến mức không thể hồi phục. Khả năng cao bệnh nhân sẽ phải chạy thận nhân tạo suốt đời.

5 nguyên nhân hàng đầu khiến người trẻ phải chạy thận

Dựa trên dữ liệu tổng hợp từ hàng chục nghiên cứu y khoa trên PubMed, BS Hong chỉ ra 5 nguyên nhân chính dẫn đến suy thận ở người dưới 40 tuổi:

• Bệnh thận bẩm sinh hoặc di truyền: Chiếm 30-50% ca bệnh ở châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, đây là nguyên nhân hàng đầu toàn cầu. Bao gồm thận đa nang, hội chứng Alport và loạn sản thận bẩm sinh. Chẩn đoán sớm có thể trì hoãn việc chạy thận từ 10-20 năm.
• Viêm cầu thận (bệnh thận IgA): Kháng thể IgA bị lỗi tích tụ trong thận, gây viêm và phá hủy các đơn vị lọc máu. Dấu hiệu nhận biết là nước tiểu có màu đỏ hoặc nâu sau đợt nhiễm khuẩn như viêm họng, cảm cúm.
• Bệnh thận do đái tháo đường khởi phát sớm: Đường huyết cao kéo dài làm dày màng đáy cầu thận, dẫn đến protein niệu nặng và suy giảm chức năng lọc. Đây là nguyên nhân phổ biến thứ 2 hoặc thứ 3 tại Bắc Mỹ, Nam Á và Mỹ Latinh.
• Xơ cứng thận do tăng huyết áp: Người bị tăng huyết áp trước 40 tuổi mà không kiểm soát tốt có nguy cơ suy thận giai đoạn cuối cao gấp 3,5 lần. Nguy hiểm ở chỗ tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng ở người trẻ.
• Bệnh thận mạn tính không rõ nguyên nhân: Liên quan đến làm việc lâu dài trong môi trường nóng bức, mất nước kéo dài, tiếp xúc kim loại nặng và lạm dụng thuốc chống viêm không steroid hoặc thuốc thảo dược.

5 thói quen trong ngày đang phá hủy thận của bạn

Ngoài các bệnh lý nền, BS Hong nhấn mạnh lối sống hiện đại đang đẩy nhanh quá trình tổn thương thận qua 5 thói quen phổ biến:

• Uống đồ có đường thay nước lọc: Quá trình chuyển hóa fructose tạo ra axit uric, gây viêm kẽ mãn tính trong các ống thận, đồng thời thúc đẩy béo phì và tiểu đường.
• Ăn nhiều thực phẩm mặn, chế biến sẵn: Natri dư thừa gây tăng huyết áp và gút; hàm lượng phốt pho cao trong thực phẩm chế biến sẵn trực tiếp gây viêm thận và xơ cứng mạch máu.
• Lạm dụng thuốc giảm đau không kê đơn: Dùng thuốc chống viêm không steroid kéo dài ức chế tiết prostaglandin, làm giảm mạnh lưu lượng máu đến thận.
• Ăn quá nhiều protein: Tiêu thụ trên 2g protein/kg cân nặng/ngày tạo áp lực lọc quá mức lên cầu thận. Với người có viêm thận IgA tiềm ẩn, thói quen này càng đẩy nhanh quá trình suy thận.
• Thức khuya, ngủ dưới 5 giờ mỗi đêm: Giấc ngủ ban đêm đóng vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp và loại bỏ chất thải. Thiếu ngủ mãn tính làm suy giảm chức năng thận, tổn hại hệ miễn dịch và tăng nguy cơ viêm nhiễm.

Mùa hè: 4 thói quen giải nhiệt đang làm hại tuyến tụy

Không chỉ thận, tuyến tụy cũng đang bị đe dọa bởi những thói quen ăn uống quen thuộc trong mùa nóng. Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, giải thích tuyến tụy đảm nhiệm hai vai trò thiết yếu: điều hòa đường huyết thông qua các hormone insulin, glucagon, amylin; và tiết men tiêu hóa amylase, lipase, trypsin để phân giải thức ăn. Khi bị quá tải, cơ quan này có thể dẫn đến viêm tụy cấp - đặc biệt nguy hiểm ở người có yếu tố nguy cơ.

Bốn thói quen phổ biến mùa hè mà BS Châu Thị Anh cảnh báo:

• Ăn cả đĩa trái cây ngọt ngay sau bữa cơm: Trái cây như vải thiều, nhãn, sầu riêng, chôm chôm hay trái cây đóng hộp cộng thêm vào lượng tinh bột đã có trong bữa chính khiến tổng lượng đường tăng vọt, tụy phải làm việc quá sức.
• Bỏ bữa rồi ăn bù: Bỏ sáng, chiều tối ăn quá no hoặc ăn khuya sau khi nhậu khiến hệ tiêu hóa và tụy phải hoạt động dồn dập, gây quá tải.
• Uống nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực thay nước lọc: Đường hấp thu nhanh buộc tụy phải tăng tiết insulin liên tục. Về lâu dài dễ dẫn đến đề kháng insulin, mỡ nội tạng và tiểu đường loại 2.
• Uống bia lạnh kèm đồ chiên nhiều dầu mỡ: Rượu bia kích thích tụy và làm tăng triglycerid máu - yếu tố nguy cơ của viêm tụy cấp. Bữa ăn nhiều chất béo đồng thời buộc tụy tiết nhiều men tiêu hóa hơn bình thường.

BS Châu Thị Anh lưu ý: "Không phải uống một lon bia lạnh, một bữa nhậu là hại tụy, vấn đề là thói quen hằng ngày. Điều này không trực tiếp gây viêm tụy ở người khỏe mạnh, nhưng có thể khiến cơ thể phải xử lý lượng đường lớn hơn mức cần thiết, đặc biệt ở người tiền tiểu đường, béo phì hoặc triglycerid cao".

Khuyến cáo bảo vệ thận và tuyến tụy

Các chuyên gia khuyến cáo ưu tiên nước lọc là nguồn nước chính hằng ngày; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối và đường; không lạm dụng thuốc giảm đau không kê đơn; đảm bảo ngủ đủ giấc và tránh thức khuya thường xuyên. Với những ai có tiền sử mỡ máu cao, sỏi mật, viêm tụy hoặc uống nhiều rượu bia, cần thận trọng hơn và có thể cần hạn chế hoàn toàn các yếu tố nguy cơ trên theo hướng dẫn của bác sĩ.

Quan trọng hơn cả, bệnh thận và bệnh tụy thường tiến triển âm thầm không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Tầm soát định kỳ và thay đổi thói quen từ sớm là cách duy nhất để tránh phải đối mặt với hậu quả không thể đảo ngược như trường hợp cô gái 26 tuổi nói trên.

Theo Dân Trí, Thanh Niên