Những điểm chính
- Ngày 30-6-2025, Tòa án Tối cao Mỹ với tỷ lệ 6-3 bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump nhằm xóa bỏ quyền công dân theo nơi sinh.
- Chánh án John Roberts viết ý kiến đa số, khẳng định trẻ em sinh ra tại Mỹ dù cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc tạm thời vẫn là công dân Mỹ theo Tu chính án thứ 14.
- Hơn 250.000 trẻ em sinh ra ở Mỹ mỗi năm sẽ bị ảnh hưởng nếu sắc lệnh của Trump có hiệu lực, theo nghiên cứu của Viện Chính sách di cư và Đại học bang Pennsylvania.
- Đây là thất bại pháp lý thứ ba của Trump tại Tòa Tối cao năm 2025, sau vụ thuế quan toàn cầu (tháng 2) và vụ sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook.
- Sau phán quyết, Bộ Tư pháp Mỹ chỉ đạo điều tra các đường dây tổ chức du lịch sinh con tại Mỹ, với nguy cơ truy tố về gian lận thị thực, rửa tiền và gian lận điện tử.
Tòa án Tối cao Mỹ ngày 30-6 ra phán quyết với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump nhằm xóa bỏ quyền công dân theo nơi sinh - còn gọi là "sinh con ở Mỹ là công dân Mỹ". Đây là thất bại pháp lý lớn thứ ba của ông Trump tại Tòa Tối cao trong năm 2025.
Phán quyết lịch sử với tỷ lệ 6-3
Tòa án Tối cao Mỹ kết luận sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký vào ngày đầu tiên nhậm chức nhiệm kỳ hai (20-1-2025) đã vi phạm nội dung Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ - văn bản được Quốc hội phê chuẩn từ năm 1868, quy định hầu hết người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều mang quốc tịch Mỹ.
Chánh án John Roberts, người viết ý kiến đa số, khẳng định: "Trẻ em chào đời tại Mỹ có cha mẹ hiện diện bất hợp pháp hoặc tạm thời tại đất nước vẫn thuộc thẩm quyền tài phán của Mỹ và là công dân ngay từ khi sinh ra theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14."
Chánh án Roberts nhấn mạnh thêm: "Quyền công dân, trước đây cũng như hiện nay, là quyền được có các quyền khác - quyền tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó tới mọi người sinh ra tự do trên mảnh đất này. Hôm nay, chúng ta giữ vững lời hứa đó."
Thẩm phán Brett Kavanaugh dù đồng ý với kết quả phán quyết nhưng bày tỏ quan điểm riêng rằng quyền công dân theo nơi sinh hiện chủ yếu được bảo đảm bởi luật liên bang, chứ không nhất thiết phải dựa trực tiếp vào Hiến pháp.
Ba thẩm phán bỏ phiếu chống gồm Samuel Alito, Neil Gorsuch và Clarence Thomas - đều ủng hộ lập trường của ông Trump. Thẩm phán Thomas cho rằng Tu chính án thứ 14 vốn được xây dựng để đảm bảo quyền bình đẳng của người da màu được giải phóng sau Nội chiến, nhưng lâu nay bị sử dụng cho các mục tiêu mà Quốc hội chưa từng ủng hộ.
Sắc lệnh của Trump và bối cảnh pháp lý
Sắc lệnh do ông Trump ký ngày 20-1-2025 quy định chính quyền liên bang sẽ không cấp hộ chiếu, giấy chứng nhận quốc tịch hoặc các giấy tờ liên quan cho trẻ em có mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc tạm thời, và có cha không phải công dân hay thường trú nhân tại Mỹ.
Trước khi vụ việc lên đến Tòa Tối cao, các tòa án cấp dưới đã liên tục ra lệnh chặn sắc lệnh này. Tòa Tối cao giữ nguyên quyết định đó, ngăn các cơ quan liên bang áp dụng quy định mới của ông Trump.
Đáng chú ý, tháng 4-2025, ông Trump đích thân tham dự phiên tranh tụng tại Tòa Tối cao về vấn đề quốc tịch theo nơi sinh - một động thái gần như chưa từng có tiền lệ đối với một tổng thống Mỹ đương nhiệm. Ông lắng nghe phần trình bày của Tổng biện lý John Sauer, đại diện phía chính phủ, nhưng không ở lại dự phần tranh luận của phía bảo vệ nguyên tắc quốc tịch nơi sinh.
Lập luận của chính quyền Trump xoay quanh quan điểm rằng những người cư trú bất hợp pháp hoặc lưu trú bằng thị thực không nằm trong phạm vi "thẩm quyền tài phán" của Mỹ theo Tu chính án thứ 14, do đó con họ không được tự động có quốc tịch. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ từng bác bỏ cách diễn giải tương tự trong phán quyết năm 1898 liên quan đến Wong Kim Ark, người sinh tại San Francisco trong gia đình nhập cư từ Trung Quốc.
Theo nghiên cứu của Viện Chính sách di cư và Viện Nghiên cứu dân số thuộc Đại học bang Pennsylvania, hơn 250.000 trẻ em sinh ra tại Mỹ mỗi năm sẽ bị ảnh hưởng nếu sắc lệnh của ông Trump có hiệu lực.
Phản ứng của ông Trump và động thái tiếp theo
Ngay sau khi phán quyết được công bố, Tổng thống Trump gọi đây là "điều tồi tệ đối với đất nước chúng ta". Trên mạng xã hội Truth Social, ông kêu gọi Quốc hội "bắt đầu ngay từ hôm nay" để chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh mà ông cho là "tốn kém và không công bằng với nước Mỹ".
Tuy nhiên, vì phán quyết lần này dựa trực tiếp trên Hiến pháp, việc đảo ngược kết quả đòi hỏi phải tiến hành sửa đổi Hiến pháp - một quy trình phức tạp hơn nhiều so với việc thông qua luật thông thường tại Quốc hội.
Vài giờ sau phán quyết của Tòa Tối cao, Bộ Tư pháp Mỹ chỉ đạo các công tố viên liên bang tập trung điều tra các đường dây tổ chức hoạt động du lịch sinh con tại Mỹ. Những người nhập cảnh Mỹ với mục đích sinh con để lấy quốc tịch cho con có thể đối mặt nguy cơ bị truy tố về gian lận thị thực, rửa tiền, đánh cắp danh tính và gian lận điện tử.
Thất bại thứ ba của Trump tại Tòa Tối cao năm 2025
Phán quyết ngày 30-6 là lần thứ ba trong năm 2025 Tòa Tối cao vô hiệu hóa một chính sách quan trọng của chính quyền Trump. Trước đó, tòa đã bác bỏ phần lớn chính sách áp thuế quan toàn cầu của ông hồi tháng 2, và tiếp đó không cho phép ông Trump sa thải ngay Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Lisa Cook.
Tu chính án thứ 14 được phê chuẩn năm 1868, sau Nội chiến Mỹ (1861-1865), với mục đích ban đầu là đảm bảo quyền công dân cho những người da màu được giải phóng khỏi chế độ nô lệ, đồng thời đảo ngược phán quyết năm 1857 vốn cho rằng người gốc Phi không bao giờ có thể trở thành công dân Mỹ. Kể từ đó, quyền công dân theo nơi sinh đã được áp dụng cho mọi trẻ em sinh ra trên đất Mỹ, bất kể tình trạng cư trú của cha mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết gì về quyền công dân theo nơi sinh?
Ngày 30-6-2025, Tòa án Tối cao Mỹ với tỷ lệ 6-3 khẳng định Tu chính án thứ 14 bảo đảm quyền công dân cho hầu hết người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, qua đó bác bỏ sắc lệnh của Tổng thống Trump nhằm xóa bỏ quyền này.
Sắc lệnh của Trump về sinh con ở Mỹ có nội dung gì?
Sắc lệnh ký ngày 20-1-2025 quy định chính quyền liên bang không cấp hộ chiếu hoặc giấy tờ quốc tịch cho trẻ em có mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc tạm thời, và có cha không phải công dân hay thường trú nhân Mỹ.
Tu chính án thứ 14 của Mỹ quy định gì về quyền công dân?
Tu chính án thứ 14 được phê chuẩn năm 1868, quy định tất cả người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ và thuộc thẩm quyền tài phán của Mỹ đều là công dân Mỹ ngay từ khi sinh ra.
Sau phán quyết, chính quyền Trump có hành động gì tiếp theo?
Vài giờ sau phán quyết, Bộ Tư pháp Mỹ chỉ đạo các công tố viên liên bang ưu tiên điều tra các đường dây tổ chức du lịch sinh con tại Mỹ, với nguy cơ bị truy tố về gian lận thị thực, rửa tiền, đánh cắp danh tính và gian lận điện tử.
Theo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, VnExpress
