Tổng quan căng thẳng Mỹ - Iran tại eo biển Hormuz và tác động toàn cầu

Căng thẳng gia tăng tại eo biển Hormuz giữa Mỹ và Iran

Trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Iran tiếp tục căng thẳng, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/7 tuyên bố Washington sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran và đồng thời đòi hỏi được thu "phí bảo vệ" tương đương 20% tổng giá trị hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz. Ông nhấn mạnh eo biển vẫn mở cửa và Mỹ sẽ là người bảo vệ khu vực này, với vai trò "thiên thần hộ mệnh" đối với tuyến hàng hải chiến lược quan trọng toàn cầu.

Tuyên bố này được dự kiến áp dụng ngay lập tức nhưng chưa nêu rõ cơ chế thực hiện. Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp do Hải quân Mỹ dẫn đầu cho biết lệnh phong tỏa có hiệu lực từ 20h00 ngày 14/7 (giờ GMT), áp dụng với mọi tàu thuyền, bao gồm cả bờ biển Iran. Mỹ khẳng định không cản trở vận chuyển hàng hóa trung lập và các chuyến hàng nhân đạo qua eo biển.

Phản ứng mạnh mẽ từ Iran và các bên liên quan

Iran cùng các lực lượng đồng minh đã phản đối quyết liệt các động thái của Mỹ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố chỉ chấp nhận lưu thông hàng hải bình thường khi Mỹ chấm dứt can thiệp quân sự tại eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo nguy cơ sự cố nghiêm trọng trên thị trường dầu khí toàn cầu nếu tình hình tiếp tục leo thang.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định Iran là bên bảo vệ eo biển Hormuz và sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò này, đồng thời chế giễu đề xuất thu phí 20% của Mỹ là quá cao. Iran cũng cam kết sẽ xử lý công bằng vấn đề này. Bộ chỉ huy quân sự liên hợp tối cao Iran tuyên bố Mỹ không có quyền quyết định tương lai eo biển Hormuz.

Cơ quan vận tải biển Liên hợp quốc cũng lên tiếng phản đối việc áp đặt phí dịch vụ trong eo biển Hormuz, nêu rõ theo luật pháp quốc tế quyền đi lại qua các eo biển phục vụ hàng hải quốc tế phải được duy trì miễn phí, không bị cản trở hoặc thu phí bắt buộc.

Chuỗi tấn công liên tiếp và tác động tới thị trường dầu mỏ

Trong những ngày qua, Mỹ và Iran đã liên tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu của nhau trong khu vực, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái. Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cáo buộc Iran tấn công hai siêu tàu dầu khổng lồ ở eo biển Hormuz, khiến một thủy thủ tử vong và nhiều người bị thương. Iran phủ nhận và tuyên bố chỉ bắn cảnh cáo khi có tàu di chuyển trái phép qua khu vực.

Được biết, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chiến lược cho khoảng 1/5 lượng dầu thô thế giới, hơn 15 triệu thùng mỗi ngày với trị giá khoảng 1,2 tỷ USD. Các hành động quân sự làm bất ổn khu vực đã đẩy giá dầu thô trên thị trường quốc tế tăng mạnh, với giá dầu Brent vừa ghi nhận tăng 7,8% lên 81,92 USD/thùng vào ngày 13/7, phản ánh lo ngại gián đoạn nguồn cung.

Bối cảnh thỏa thuận tạm thời và triển vọng xung đột

Giữa tháng 6, Mỹ và Iran từng ký một thỏa thuận tạm thời nhằm đảm bảo hoạt động vận chuyển hàng hóa an toàn qua eo biển Hormuz, đồng thời dỡ bỏ lệnh phong tỏa và trừng phạt đối với Iran. Tuy nhiên, tình hình leo thang gần đây khiến thỏa thuận này có nguy cơ đổ vỡ.

Tổng thống Trump cáo buộc Iran phá vỡ thỏa thuận đã ký kết, đồng thời cảnh báo Washington sẽ đáp trả mạnh mẽ. Nhà đàm phán hàng đầu Iran cũng phát đi tín hiệu cứng rắn, cảnh báo về việc các bên phải tuân thủ cam kết nếu không muốn phải trả giá đắt.

Xung đột căng thẳng không chỉ giới hạn quanh eo biển Hormuz mà còn ảnh hưởng đến nhiều quốc gia và khu vực lân cận, khiến bất ổn tiếp tục lan rộng trong khu vực Trung Đông vốn nhạy cảm về mặt địa chính trị.

Kết luận

Căng thẳng kéo dài giữa Mỹ và Iran tại eo biển Hormuz không chỉ đe dọa an ninh khu vực mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng toàn cầu. Việc Mỹ tái áp đặt phong tỏa, kết hợp với đề xuất thu phí bảo vệ đang tạo ra những phản ứng gay gắt từ phía Tehran cùng các đối tác quốc tế. Thời gian tới, diễn biến tại eo biển Hormuz sẽ tiếp tục được theo dõi sát sao bởi ảnh hưởng sâu rộng của nó đến thị trường dầu mỏ và ổn định khu vực.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 1/1 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận.

• Thanh Nien The gioi
• Thanh Nien
• GNews auto: iran phan ung
• VnExpress The gioi

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.