Trump đặt điều kiện mới cho thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia
Ngày 23/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố một điều kiện quan trọng để thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia được phê duyệt. Theo đó, Riyadh phải ký kết và gia nhập Hiệp ước Abraham, một thỏa thuận nhằm bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel, như một bước tiền đề bắt buộc trước khi Washington chuyển giao công nghệ hạt nhân dân dụng. Điều kiện này được Trump đăng tải trên mạng xã hội Truth Social, làm dấy lên nhiều câu hỏi về tương lai của thỏa thuận vốn được ký vào ngày 22/7.
Trước đó, Mỹ và Saudi Arabia đã thông báo về một thỏa thuận hạt nhân, cho phép Saudi Arabia phát triển chương trình hạt nhân dân sự, trong đó có cả khả năng làm giàu uranium và xây dựng các nhà máy điện hạt nhân với công nghệ đến từ Mỹ. Thỏa thuận không yêu cầu các cuộc kiểm tra đột xuất của Liên Hợp Quốc, trái ngược với các yêu cầu nghiêm ngặt dành cho chương trình hạt nhân Iran. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman, đã ký kết thỏa thuận này tại Washington sau hơn một năm thương lượng.
Chi tiết về thỏa thuận và những điểm tranh cãi
Mỹ khẳng định thỏa thuận chỉ dành cho mục đích dân sự, tuyệt đối không liên quan đến phát triển vũ khí hạt nhân, phù hợp với các quy định về không phổ biến vũ khí hạt nhân cấp cao của Đạo luật Năng lượng nguyên tử Mỹ. Điều này đồng nghĩa với việc Saudi Arabia sẽ không được phép làm giàu uranium vượt mức quy định. Dù vậy, các báo cáo cho biết thỏa thuận cũng mở ra khả năng nghiên cứu chung Mỹ-Saudi trong tương lai về việc làm giàu uranium, một điểm gây lo ngại tiềm tàng về an ninh khu vực.
Điểm đặc biệt và cũng là lý do gây nhiều tranh cãi là việc Trump gắn kết phê duyệt thỏa thuận hạt nhân với việc Saudi Arabia phải tham gia Hiệp ước Abraham. Hiệp ước này đã được UAE, Bahrain, Morocco và Sudan ký kết, đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ giữa các nước Arab với Israel kể từ khi hai nước Ả Rập đầu tiên công nhận Israel vào năm 2020. Tuy nhiên, Saudi Arabia từng kiên quyết không ký hiệp ước này nếu không có sự đảm bảo về một lộ trình rõ ràng và không thể đảo ngược cho việc thành lập nhà nước Palestine theo yêu cầu của họ.
Ảnh hưởng và quan điểm từ các bên liên quan
Phía Mỹ nhấn mạnh rằng thỏa thuận đảm bảo các tiêu chuẩn cao về an toàn, an ninh hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cho biết các cơ chế kiểm soát sẽ ngăn chặn việc Saudi Arabia sử dụng chương trình hạt nhân cho mục đích quân sự, trong khi công ty Mỹ sẽ tham gia hỗ trợ phát triển năng lượng hạt nhân dân sự tại Saudi Arabia. Đối với Saudi Arabia, thỏa thuận này được xem là một phần trong kế hoạch đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ trong tương lai.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích và giới phê bình đánh giá rằng việc Trump đặt điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel để thỏa thuận hạt nhân có hiệu lực làm giảm khả năng Mỹ duy trì đòn bẩy ngoại giao quan trọng nhằm thúc đẩy giải pháp hòa bình Trung Đông. Đồng thời, Saudi Arabia vẫn giữ vững quan điểm không thể ký Hiệp ước Abraham trừ khi có sự đảm bảo về các bước đi cụ thể dành cho quyền lợi của người Palestine.
Những điều rút ra từ bài viết
- Thỏa thuận hạt nhân Mỹ-Saudi Arabia đặt điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel để được phê chuẩn.
- Saudi Arabia được phép phát triển năng lượng hạt nhân dân sự với sự hỗ trợ của công nghệ Mỹ.
- Thỏa thuận không cho phép làm giàu uranium vượt mức, nhưng tồn tại nghiên cứu về khả năng làm giàu uranium trong tương lai.
- Saudi Arabia kiên quyết chỉ tham gia Hiệp ước Abraham nếu có lộ trình rõ ràng cho nhà nước Palestine.
- Việc đặt điều kiện chính trị có thể ảnh hưởng đến tương lai và tính khả thi của thỏa thuận hạt nhân.
Nguồn tham khảo
- Al Ahram - EU slams 'unacceptable' Houthi Red Sea tanker attack - Music - Arts & Culture - Ahram Online
- Al Ahram - ASEAN calls for open straits as US-Iran war casts shadow - Region - World - Ahram Online
- Al Ahram - Trump claims Saudi nuclear deal contingent on recognizing Israel - Region - World - Ahram Online
- The Washington Post - Trump adds condition to nuclear deal with Saudi Arabia, throwing pact into doubt
- CNA - Trump says US-Saudi nuclear deal conditional on country joining Abraham Accords
- Axios - Trump says Saudi nuclear deal bars enrichment, requires Israel normalization
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 3 nguồn độc lập. 0/1 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.
- The Washington Post
- CNA
- Axios
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
