Thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia và điều kiện mới của Tổng thống Trump
Ngày 23/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự giữa Mỹ và Saudi Arabia, một bước tiến lớn trong việc mở rộng thị trường năng lượng hạt nhân cho Mỹ tại vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay sau đó, ông Trump khẳng định thỏa thuận này chỉ được duyệt nếu Saudi Arabia chính thức công nhận Israel, qua việc gia nhập Hiệp ước Abraham – sáng kiến ngoại giao từng do ông làm trung gian để bình thường hóa quan hệ giữa Israel với một số nước Arab như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain, Sudan, và Morocco.
Tổng thống Trump nhấn mạnh trong các bài đăng trên mạng xã hội rằng thỏa thuận “sẽ được phê duyệt” nhưng hoàn toàn phụ thuộc vào việc Saudi Arabia bước vào Abraham Accords. Ông cũng cam kết chương trình hợp tác này chỉ dành cho mục đích dân sự, không bao gồm việc làm giàu uranium để sản xuất vũ khí hạt nhân, nhằm xoa dịu các nghi ngại về nguy cơ phổ biến hạt nhân khu vực.
Phản ứng và thách thức từ phía Saudi Arabia và giới chuyên gia
Saudi Arabia đã nhiều lần khẳng định sẽ không bình thường hóa quan hệ với Israel nếu không có một lộ trình chính đáng và rõ ràng dành cho việc thành lập nhà nước Palestine. Quan điểm này càng cứng rắn hơn sau cuộc chiến tranh tại Gaza, nơi Israel đã tiến hành các chiến dịch quân sự quy mô lớn khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng và gây ra sự phẫn nộ mạnh mẽ trong dư luận Arab và Hồi giáo.
Thái tử Mohammed bin Salman, người có ảnh hưởng quyết định tại Saudi Arabia, được cho là chỉ chấp nhận quan hệ với Israel khi có cam kết về quyền của người Palestine. Ông cũng từng cảnh báo rằng nếu Iran phát triển vũ khí hạt nhân, Saudi Arabia sẽ sớm theo chân.
Trong khi đó, giới chuyên gia cùng nhiều nghị sĩ Mỹ bày tỏ lo ngại về việc thiếu các cơ chế kiểm soát chặt chẽ để ngăn Riyadh phát triển vũ khí hạt nhân. Một số thành viên Quốc hội Mỹ so sánh thỏa thuận này với chương trình “Atoms for Peace” của Mỹ từng thất bại khi công nghệ hạt nhân được Iran biến thành vũ khí sau đó. Họ lo ngại về sự ổn định chính trị ở Saudi Arabia trong thập kỷ tới và khả năng kiểm soát chương trình hạt nhân dân sự này.
Ý nghĩa chính trị và bối cảnh khu vực
Yêu cầu Saudi Arabia công nhận Israel được xem là một bước đi chiến lược của Tổng thống Trump nhằm củng cố liên minh và nền tảng ổn định tại Trung Đông, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Iran liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, điều kiện này ngay lập tức khiến thỏa thuận trở nên khó khả thi, khi Riyadh vẫn giữ quan điểm kiên định về quyền lợi của Palestine.
Chính sách này cũng gây chia rẽ quan điểm trong Mỹ, với phe Cộng hòa tương đối ủng hộ trong lúc phe Dân chủ cảnh báo về rủi ro, đồng thời chuẩn bị kiểm tra kỹ lưỡng hơn các chính sách của chính quyền Trump sau cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ dự kiến vào tháng 11 năm nay.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhanh chóng lên tiếng hoan nghênh khả năng Saudi Arabia gia nhập Abraham Accords, gọi đây là một bước ngoặt lịch sử cho hòa bình Trung Đông.
Chi tiết pháp lý và hợp tác lâu dài
Ngày 23/7/2026, Mỹ và Saudi Arabia đã ký kết hai hiệp định pháp lý gồm “hợp tác hạt nhân dân sự” và “bảo hộ song phương”, đặt nền móng cho dự án hợp tác kéo dài hàng thập kỷ trị giá hàng tỷ đô la. Các hiệp định này được ký bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman.
Tuy nhiên, các điều khoản chi tiết của thỏa thuận này vẫn chưa được công bố công khai, tạo ra nhiều tranh cãi và nghi vấn về mức độ minh bạch của dự án. Sự kiện này diễn ra trong khi căng thẳng khu vực không ngừng gia tăng và Mỹ cùng đồng minh Israel tiếp tục đối đầu với Iran về chương trình hạt nhân và các hoạt động quân sự liên quan.
Những điều rút ra từ bài viết
- Thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia chỉ được phê duyệt nếu Riyadh công nhận Israel theo Abraham Accords.
- Saudi Arabia kiên quyết yêu cầu lộ trình cho nhà nước Palestine trước khi bình thường hóa quan hệ với Israel.
- Tổng thống Trump cam kết chương trình hợp tác không liên quan đến làm giàu uranium dùng cho vũ khí hạt nhân.
- Giới nghị sĩ và chuyên gia Mỹ lo ngại về cơ chế kiểm soát và tính ổn định chính trị của Saudi Arabia đối với chương trình hạt nhân.
- Bước đi này tạo nên tranh luận chính trị sâu sắc ở Mỹ và làm phức tạp thêm tình hình Trung Đông hiện nay.
Nguồn tham khảo
- The Japan Times - Trump says Saudi nuclear deal subject to forming Israel ties
- Daily Mail - Saudi Arabia must recognise Israel to get its nuclear deal, says Trump
- CBS News - Latest on U.S. military buildup in the Middle East; Saudi Arabia nuclear deal
- CBS News - The implications of the U.S.-Saudi Arabia nuclear deal
- The Hill - Trump slams brakes on Saudi nuclear deal with Abraham Accords demand
- South China Morning Post - Trump throws newly signed Saudi nuclear deal into doubt with Israel recognition demand
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 3 nguồn độc lập.
- The Japan Times
- Daily Mail
- South China Morning Post
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
