Trump đòi Iran bồi thường 50 năm làm phức tạp đàm phán mở lại eo biển Hormuz

Yêu cầu bồi thường gây trở ngại cho đàm phán hòa bình tại eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/8 đã công khai đòi Iran phải thanh toán khoản tiền bồi thường cho những thiệt hại mà Tehran gây ra trong vòng 50 năm qua, bao gồm cả cái chết của các dân thường biểu tình và lực lượng Mỹ tại khu vực. Động thái này nhằm phản hồi lại điều kiện của Iran yêu cầu Mỹ chấm dứt các lệnh trừng phạt và bồi thường chiến tranh để tái mở lại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí chiến lược chiếm khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước chiến tranh.

This yêu cầu mới chưa từng được đề cập trước đó làm giảm triển vọng đạt được thỏa thuận, khiến giá dầu thế giới tăng khoảng 5% vào ngày hôm đó. Trước đó, một thỏa thuận sơ bộ được ký kết hồi tháng 6 đã bị sụp đổ do bất đồng về kiểm soát eo biển cũng như những yêu cầu bồi thường và chấm dứt các biện pháp trừng phạt chưa được đáp ứng.

Diễn biến đàm phán và bối cảnh quân sự tại eo biển Hormuz

Iran đang tiến gần đến một thỏa thuận với Oman về việc xác định các tuyến đường vận chuyển mới qua eo biển Hormuz, nơi chia cắt hai quốc gia này. Bộ Ngoại giao Iran xác nhận cuộc hội đàm vẫn đang diễn ra suôn sẻ, đồng thời đã đạt được đồng thuận về bản đồ tuyến vận chuyển cụ thể, dù một số vấn đề kỹ thuật vẫn cần giải quyết. Ngoài ra, hai bên thảo luận về các dịch vụ đi kèm như điều hướng an toàn, bảo vệ môi trường, dịch vụ hàng hải và phòng chống tội phạm.

Tuy nhiên, Mỹ vẫn phủ nhận mọi thỏa thuận cho phép Iran thu phí truy cập eo biển, trong khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa đối với tàu vận chuyển của Iran từ tháng 7. Phong tỏa này do Mỹ thực hiện khiến sản lượng xuất khẩu dầu của Iran qua đảo Kharg giảm xuống gần như bằng 0. Tehran phản đối hành động này, cho rằng đó là sự vi phạm thỏa thuận ngừng bắn đạt được hồi tháng 6.

Các cơ quan quân sự của Mỹ cho biết đã điều hướng lại 55 tàu thương mại và vô hiệu hóa ít nhất hai tàu trong quá trình thực hiện phong tỏa. Ngược lại, Iran gia tăng phản kích bằng các vụ tấn công tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các đồng minh của Mỹ trong khu vực và nhắm vào tàu thương mại qua eo biển mà chưa được phép.

Những luận điểm và thông tin chi tiết về thiệt hại và đòi hỏi bồi thường

Trump cáo buộc Iran gây ra cái chết của khoảng 52.000 người biểu tình trong các cuộc đàn áp từ cuối năm 2025 đến 2026, tuy thông tin này có sự khác biệt so với báo cáo của các tổ chức nhân quyền quốc tế, trong đó Human Rights Activists News Agency (HRANA) ghi nhận khoảng 7.000 người thiệt mạng. Ngoài ra, ông cũng yêu cầu Iran bồi thường cho gia đình 17 thủy thủ Mỹ thiệt mạng trong vụ tấn công tàu USS Cole năm 2000, dù vụ việc này được quy trách nhiệm cho nhóm khủng bố Al Qaeda, không phải Iran.

Trump cũng lên tiếng đòi Iran chịu trách nhiệm về thiệt hại và tổn thất nhân mạng ở các khu vực Lebanon, Syria, Yemen và Gaza. Qua những phát ngôn của ông, chiến tranh và căng thẳng khu vực được cho là vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, với sự xen kẽ giữa lời đe dọa và tín hiệu hòa giải của Mỹ.

Sức ép chính trị và triển vọng tương lai

Tổng thống Trump đang chịu áp lực lớn từ công chúng Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến tranh không được lòng dân này trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Giá xăng dầu tăng cao, đặc biệt ở các khu vực nông thôn vốn ủng hộ ông, là nguyên nhân khiến vấn đề eo biển Hormuz càng trở nên nhạy cảm.

Đại diện Dân chủ Bill Keating nhận định rằng việc Trump giới thiệu yêu cầu bồi thường là dấu hiệu đầu tiên của sự nhượng bộ trong các đàm phán, thể hiện thực tế khó khăn của tình hình hiện tại. Mặc dù các nỗ lực quân sự của Mỹ trong những tháng gần đây, bao gồm chuỗi tấn công kéo dài hai tuần vào tháng 7, chưa thể phá vỡ được sự kiểm soát của Iran tại eo biển Hormuz. Trái lại, các dữ liệu giao thông hàng hải cho thấy số lượt tàu qua lại khu vực đã giảm mạnh, làm phức tạp thêm tình hình kinh tế và địa chính trị khu vực.

Việc đàm phán giữa Iran và Oman tiếp tục là điểm sáng duy nhất khi cả hai bên vẫn giữ liên lạc và khẳng định các tiến triển dù còn bất đồng, tuy nhiên cần thận trọng trước các phát biểu gây chia rẽ của các bên liên quan có thể khiến mọi nỗ lực hòa bình phải dừng lại.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận.

• The Kathmandu Post
• The Daily Star
• Al Jazeera
• Rappler

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.