Trump đòi Iran bồi thường khi đàm phán mở lại eo biển Hormuz gặp bế tắc

Tranh cãi bồi thường làm trầm trọng đàm phán mở lại eo biển Hormuz

Mỹ và Iran tiếp tục vướng vào vòng xoáy đàm phán căng thẳng xoay quanh việc mở lại tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz – nơi trước đây vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên lỏng toàn cầu. Tổng thống Donald Trump ngày 25/9 gây chú ý khi tuyên bố yêu cầu Iran bồi thường cho các thiệt hại trong vòng 50 năm, phản ứng lại đòi hỏi của Tehran buộc Washington phải chi trả tiền đền bù và chấm dứt các lệnh cấm vận để những tàu thương mại có thể tự do qua lại tuyến đường thủy quan trọng này.

Động thái này đã làm sứt mẻ những hy vọng về một thỏa thuận nhanh chóng vừa hình thành trong các cuộc đàm phán gần đây giữa Tehran và Oman – quốc gia láng giềng nằm bên kia eo biển. Iran khẳng định các điều kiện của mình, bao gồm việc Mỹ dỡ bỏ cấm vận và rút bỏ các hành động quân sự đe dọa, hoàn toàn chưa được đáp ứng. Trong khi đó, phía Mỹ không chấp nhận để Iran thu phí hay kiểm soát vận tải qua eo biển và cũng đặt ra yêu cầu bổ sung về khoản bồi thường do các thiệt hại chiến tranh và các cuộc biểu tình tại Iran, cũng như trách nhiệm đối với các vụ tấn công ở Yemen, Lebanon, Syria và Gaza.

Những diễn biến quân sự và chính trị khu vực

Trong bối cảnh này, Iran đã tiến hành tái cơ cấu lực lượng quân sự với việc bổ nhiệm sáu chức vụ cấp cao mới, nhằm củng cố quyền kiểm soát của Quân đội Cách mạng Hồi giáo và hải quân IRGC quanh khu vực này. Tehran đồng thời duy trì các chiến dịch dùng tên lửa và máy bay không người lái tấn công các đồng minh của Mỹ trong khu vực và các tàu thương mại đi qua eo biển không có sự cho phép của Iran.

Mỹ tuyên bố đã kiểm soát hoàn toàn tuyến đường thủy quan trọng này, trong khi dữ liệu từ các tổ chức theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu qua khu vực giảm nghiêm trọng trong những ngày gần đây, phản ánh sự bất ổn và các biện pháp phong tỏa hiệu quả mà Washington áp đặt.

Tác động kinh tế và chính trị trong nước Mỹ

Tranh chấp kéo dài đã đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, tạo áp lực lớn đối với người tiêu dùng Mỹ khi mùa bầu cử giữa kỳ đang đến gần, nhất là tại các khu vực nông thôn vốn ủng hộ Trump. Các nghị sĩ phe Dân chủ đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy chính quyền Trump bắt đầu chấp nhận thực tế khó khăn trong việc kết thúc xung đột và giữ giá nhiên liệu ổn định.

Mặt khác, các chuyên gia phân tích cho rằng các phát biểu của cả hai bên về bồi thường thực chất chỉ mang tính khẩu chiến, trong khi cả Tehran và Washington đều có lợi ích lớn trong việc đạt được một thỏa thuận kéo dài để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và quân sự.

Tiến trình đàm phán Tehran – Oman và triển vọng trong tương lai

Phía Iran cho biết các cuộc đàm phán với Oman về việc thiết lập bản đồ tuyến đường vận chuyển qua eo biển Hormuz đang được tiến hành tích cực, với các vấn đề kỹ thuật còn tồn đọng cần giải quyết. Các dịch vụ như điều hướng an toàn, bảo vệ môi trường và chống tội phạm cũng đang được thảo luận. Tuy nhiên, việc Mỹ duy trì phong tỏa các cảng Iran cũng như yêu cầu bồi thường đền bù đang gây trở ngại lớn cho quá trình đàm phán.

Tình hình kéo dài không chỉ làm tăng phiền hà cho vận tải toàn cầu mà còn tiếp tục gây bất ổn khu vực với nguy cơ leo thang quân sự và căng thẳng chính trị sâu sắc hơn giữa Mỹ và Iran.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.

• CNN
• The Kathmandu Post
• The Daily Star
• Al Jazeera

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn Ganday.