Trump đặt điều kiện Saudi Arabia gia nhập Hiệp định Abraham để thỏa thuận hạt nhân được phê duyệt
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã lên tiếng khẳng định rằng thỏa thuận hợp tác dân sự về năng lượng hạt nhân với Saudi Arabia chỉ được chấp thuận trên cơ sở Riyadh đồng ý chính thức bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua việc gia nhập Hiệp định Abraham. Phát biểu này đưa ra chỉ một ngày sau khi Bộ Năng lượng Mỹ xác nhận ký kết hiệp định hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, trong đó các chi tiết cụ thể liên quan đang được giữ kín.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết rõ rằng thỏa thuận này sẽ chỉ được phê duyệt nếu Saudi Arabia tham gia vào Hiệp định Abraham - một khuôn khổ do Mỹ thúc đẩy nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel với một số quốc gia Arab trong khu vực Trung Đông. Đây được xem là một bước ngoặt ngoại giao lớn do Saudi Arabia từ lâu vẫn giữ thái độ phản đối bình thường hóa với Israel.
Nội dung thỏa thuận và sự nghi ngại từ cộng đồng quốc tế
Mặc dù Bộ Năng lượng Mỹ đã công bố ký kết thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, thỏa thuận không đề cập cụ thể việc Saudi Arabia có được phép làm giàu uranium hay không. Tuy nhiên, các thông tin rò rỉ trước đó từng đề cập đến khả năng Saudi Arabia có thể làm giàu uranium trong nước, điều này sẽ đánh dấu sự thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ, vốn từ lâu ngăn chặn việc chuyển giao công nghệ làm giàu uranium cho các nước chưa sở hữu nó.
Phản ứng trước thông tin này, ông Trump đã bác bỏ khả năng làm giàu uranium trong thỏa thuận, khẳng định sẽ chỉ là hợp tác về các cơ sở hạt nhân dân sự không làm giàu vật liệu, tương tự như những chương trình đã tồn tại ở Iran, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất và các quốc gia khác. Việc làm giàu uranium không vi phạm Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT) nhưng là một vấn đề nhạy cảm do nó có thể liên đới đến công nghệ chế tạo vũ khí hạt nhân.
Cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nhóm cổ vũ không phổ biến hạt nhân và một số nhà lập pháp Mỹ, đã bày tỏ quan ngại thỏa thuận có thể dẫn đến cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân tại Trung Đông, khi Saudi Arabia lâu nay cũng tuyên bố sẽ phát triển vũ khí hạt nhân nếu Iran thực hiện điều tương tự.
Lịch sử và bối cảnh ngoại giao khiêm tốn của Saudi Arabia với Israel
Hiệp định Abraham được ký kết lần đầu năm 2020 giữa Israel với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cùng Bahrain dưới thời chính quyền của ông Trump. Kể từ đó, một số quốc gia Ả Rập khác gồm Morocco và Sudan cũng nối gót ký kết, nhưng Saudi Arabia vẫn giữ vị thế cứng rắn, khẳng định chỉ công nhận Israel khi có tiến triển rõ rệt cho việc thành lập quốc gia Palestine, điều mà Israel hiện chưa chấp nhận.
Trong bối cảnh chiến sự leo thang ở Gaza và căng thẳng khu vực gia tăng, mối quan hệ giữa Israel và các nước ký Hiệp định Abraham cũng gặp những thách thức. Chính quyền Mỹ nhiều đời vẫn nỗ lực thuyết phục Saudi Arabia gia nhập khuôn khổ này nhằm tạo dựng hòa bình và ổn định lâu dài ở Trung Đông.
Phản ứng và đánh giá
Phía Israel đánh giá việc Saudi Arabia gia nhập Hiệp định Abraham sẽ là một bước tiến lịch sử nhằm xây dựng hòa bình trong khu vực, theo tuyên bố từ văn phòng Thủ tướng Israel. Tuy nhiên, nhiều chính trị gia đối lập tại Israel đã chỉ trích thỏa thuận này, đề cập đến khả năng Saudi Arabia phát triển hạt nhân quân sự thông qua việc làm giàu uranium.
Tổng thống Trump được cho là có mối quan hệ cá nhân mật thiết với Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, người từng tuyên bố nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, Saudi Arabia cũng sẽ theo đuổi mục tiêu tương tự, điều làm tăng thêm lo ngại về nguy cơ lan rộng vũ khí hạt nhân trong khu vực.
Thỏa thuận này, dù mới được công bố, vẫn phải được Quốc hội Mỹ thông qua và gây nhiều câu hỏi về chi tiết nội dung và tác động thực sự đối với an ninh khu vực. Các nhà quan sát dự báo những thảo luận sâu hơn sẽ diễn ra trong thời gian tới khi thỏa thuận được xem xét kỹ lưỡng.
Như vậy, vừa qua, Tổng thống Donald Trump đã làm rõ điều kiện trọng yếu liên quan đến việc Saudi Arabia phải bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua Hiệp định Abraham để tiến trình hợp tác hạt nhân giữa hai quốc gia Mỹ - Saudi được tiến hành đồng thời tránh lo ngại về việc làm giàu uranium, một điểm nóng trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông hiện nay.
Những điều rút ra từ bài viết
- Thỏa thuận hợp tác hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia chỉ được phê duyệt nếu Riyadh gia nhập Hiệp định Abraham và công nhận Israel.
- Tổng thống Trump nhấn mạnh không có việc làm giàu uranium trong thỏa thuận, chỉ tập trung vào hợp tác dân sự không quân sự.
- Việc Saudi Arabia làm giàu uranium sẽ là bước đi gây nhiều lo ngại về nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân tại Trung Đông.
- Saudi Arabia giữ lập trường cứng rắn với Israel, yêu cầu điều kiện về tiến triển Palestine trước khi bình thường hóa quan hệ.
- Thỏa thuận còn phải được Quốc hội Mỹ phê duyệt và sẽ tạo nên nhiều cuộc thảo luận, đánh giá sâu rộng trong khu vực.
Nguồn tham khảo
- Haaretz - Trump: Saudi Arabia nuclear deal conditioned on normalizing Israel relations - Haaretz
- Al Jazeera - Trump says Saudi nuclear pact hinges on kingdom joining Abraham Accords
- Reuters - Trump pegs nuclear deal to Saudi Arabia joining Abraham Accords - Reuters
- ABC News AU Business - Saudi Arabia must recognise Israel for nuclear deal, says Trump
- The Hill - Trump says nuclear deal depends on Saudis normalizing Israel relations
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.
- Al Jazeera
- ABC News AU Business
- ABC News (AU)
- The Hill
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Ganday.
